ABD Başkanı Donald Trump, Newsmax’e verdiği röportajda İran’ın nükleer kapasitesini yok ettiklerini öne sürerken Amerikan güçlerinin bölgede birazcık daha kalabileceğini belirtti. Trump’ın açıklamaları, ABD ve İsrail’in 2025 ve 2026 yıllarında İran’a düzenlemiş olduğu saldırıların gerçek neticelerini tekrardan münakaşaya açtı. Fordo, Natanz ve İsfahan tesisleri ağır bombardımana uğrasa da yeraltındaki tüm yapıların ve nükleer malzemenin imha edilmiş olduğu doğrulanamadı. Askeri uzmanların büyük kısmı İran’ın nükleer gücünün büyük seviyede korunduğunu iddia ediyorlar. Trump, 16 Ekim’deki açıklamalarında ek olarak İran’ın Kazma Dağı olarak malum yeni yeraltı kompleksini hedef alabileceklerini de söylemiş oldu.
İran’ın Natanz civarlarındaki Kazma Dağı yeraltı kompleksi, ABD ve İsrail’in önceki saldırılarında direkt vurulmadı. Uydu görüntülerine dayanan incelemeler, tesisin girişlerinin kapatıldığını sadece içerideki malzemelerin durumunun bilinmediğini ortaya koyuyor. (Reuters)
FORDO, NATANZ VE İSFAHAN
ABD’nin Haziran 2025’teki Midnight Hammer (Gece Yarısı Çekici) operasyonunda Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesisler sığınak delici bombalar ve seyir füzeleriyle vuruldu. Pentagon’a bağlı Müdafa İstihbarat Ajansının ilk değerlendirmesi, İran’ın nükleer programının tamamen ortadan kaldırılmadığını, yalnızca geriletildiğini ortaya koydu. Institute for Science and International Security’nin yeni araştırma raporuna bakılırsa Natanz’daki zenginleştirme altyapısı ağır hasar görmüş oldu ve faaliyetler durdu. Fordo’nun girişleri ve destek sistemleri de ciddi halde ziyan oldu. Sadece İsfahan’daki yeraltı tünelleri ile Natanz’ın güneyindeki bazı kompleksler direkt hedef alınmadı. İran’ın nükleer kabiliyetinin ise bu bölgelerde ve dağların altında olduğu biliniyor.
ABD BOMBALARININ ULAŞAMADIĞI KAZMA DAĞI
İran’ın Pickaxe Mountain (Kazma Dağı) adıyla tanınan tesisi, Natanz’ın ortalama iki kilometre güneyinde, dağın altında inşa edilmiş birbirinden ayrı tünel komplekslerinden oluşuyor. Uzmanlar, yeni kompleksin onlarca metre kalınlığındaki kaya tabakasıyla korunduğunu ve geleneksel hava saldırılarıyla tamamen imha edilmesinin son aşama güç bulunduğunu belirtiyor. 16 Ekim 2026 tarihindeki uydu görüntüsü değerlendirmesinde, tesisin girişlerinin toprakla kapatılmış olduğu ve büyük ölçekli inşaat faaliyetlerinin durduğu tespit edildi. Aynı araştırma, burada santrifüj parçaları yada başka kıymetli nükleer malzemelerin bulunabileceğini, sadece tesisin şu anda etkin olduğuna ilişkin kanıt bulunmadığını kaydetti. Uzmanlara bakılırsa ABD’nin en büyük nükleer olmayan hava balistik füzelerinden MOAB’ın geniş yüzey tahribatı yaratabilmesine rağmen derin yeraltı yapılarını delmek için tasarlanmamış olması da Pentagon’un seçeneklerini sınırlıyor.
ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUM NEREDE SORUSU
İran’ın saldırılardan ilkin haiz olduğu yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş ortalama 440 kilogram ağırlığındaki uranyumun akıbeti, nükleer programla ilgili en mühim belirsizliklerden biri. Internasyonal Atom Enerjisi Ajansı, saldırıların peşinden tesislere ve nükleer malzemeye erişiminin kısıtlanması sebebiyle stokların durumunu bağımsız halde doğrulayamadı. Bazı uzmanlar malzemenin İsfahan yada Kazma Dağı çevresindeki yeraltı tünellerinde tutulabileceğini değerlendiriyor; sadece kati konumu bilinmiyor. Uzmanlara bakılırsa ek olarak uranyum zenginleştirme kapasitesi ile çalışır durumda bir nükleer silaha haiz olmak aynı şey değil. İran’ın operasyonel bir nükleer tabanca ürettiğine ilişkin doğrulanmış bir informasyon bulunmuyor.
