Azerbaycan, 2026 yılını “Kent Planlama ve Mimarlık Yılı” duyuru ederek şehircilik alanındaki zamanı mirasını koruma ve geleceğin yerleşim alanlarını uygar yaklaşımlarla geliştirme hedefini ortaya koydu. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 22 Aralık 2025 tarihinde imzaladığı kararla resmiyet kazanan bu adım, bilhassa Karabağ ve Doğu Zengezur’da devam eden tekrardan bayındır ve kalkınma çalışmalarına ayrı bir ehemmiyet kazandırdı. Cumhurbaşkanlığı sonucunda Azerbaycan’ın yüzyıllara dayanan şehircilik ve mimarlık geleneğine dikkat çekilirken, zamanı şehirlerin mimari mirasının korunması ve uygar şehirleşme yaklaşımlarının yaygınlaştırılması hedefleri vurgulandı. Kararda, 44 günlük Vatan Savaşı’nda kazanılan zaferin peşinden Ermenistan’ın ortalama 30 yıl süresince işgal altında tuttuğu ve tahrip etmiş olduğu bölgelerde başlatılan kapsamlı tekrardan inşa emek harcamaları da Azerbaycan’ın şehircilik vizyonunun mühim bir örneği olarak yayınlandı. Birinci Büyük Dönüş Devlet Programı çerçevesinde, 2020-2025 döneminde Karabağ ve Doğu Zengezur’da 12’si kent olmak suretiyle 100’den fazla yerleşim birimi için planlama belgeleri hazırlandı ve inşaat emek harcamaları başlatıldı.
YENİDEN İMAR SEFERBERLİĞİ
Şehirler, kasabalar ve köyler tekrardan inşa edilirken bölgenin ulaşım, enerji, eğitim ve sıhhat altyapısı da yenileniyor. Emek harcamalar yalnızca konut inşasıyla sınırı olan kalmıyor. İstihdam olanaklarının geliştirilmesi, toplumsal hizmet ağının kurulması, eğitim ve sıhhat hizmetlerinin sağlanması ve mahalli ekonominin canlandırılması da programın temel hedefleri içinde bulunuyor. Karabağ ve Doğu Zengezur’un yeşil enerji bölgesi olarak geliştirilmesi ve çağdaş şehircilik yaklaşımlarının uygulanması da tekrardan bayındır sürecinin öncelikleri içinde yer ediniyor.
Tekrardan bayındır çalışmalarının öne çıkan merkezlerinden Ağdam’da yeni konut kompleksleri, ulaşım bağlantıları ve kamu hizmeti tesisleri inşa ediliyor.
100 BİNE YAKIN KİŞİ BÖLGEDE YAŞIYOR
Tekrardan bayındır çalışmalarının en mühim hedeflerinden biri, uzun seneler yerlerinden edilmiş Azerbaycan vatandaşlarının güvenli ve kalıcı halde ata yurtlarına dönmesi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 14 Ekim 2026’da 6’ncı Azerbaycan Internasyonal Karabağ’ın Restorasyonu, Tekrardan İnşası ve Kalkınması Fuarı katılımcılarına gönderilmiş olduğu mesajda, bölgedeki çalışmaların ulaşmış olduğu son aşamaya ilişkin güncel detayları paylaştı. Aliyev’in açıklamasına nazaran, Karabağ ve Doğu Zengezur’da Büyük Dönüş’ün güvenli halde gerçekleştirilmesi amacıyla 300 binden fazla hektar arazi mayın ve patlamamış cephaneden temizlendi. Bugüne dek 47 yerleşim birimine 40 binden fazla şahıs geri döndü. Bölgede yaşayan, çalışan ve eğitim görenlerin toplam sayısı ise 100 bine yaklaştı. Cumhurbaşkanı Aliyev, tekrardan bayındır ve restorasyon emek harcamaları için bugüne dek devlet bütçesinden 25,5 milyar manat kaynak ayrıldığını da deklare etti.
AĞDAM VE ŞUŞA’DA YENİ ŞEHİR DOKUSU
Tekrardan bayındır çalışmalarının öne çıkan merkezlerinden Ağdam’da yeni konut kompleksleri, ulaşım bağlantıları ve kamu hizmeti tesisleri inşa ediliyor. Kentte dördüncü ve beşinci konut komplekslerinin yanı sıra Eyvazhanbeyli ve Baş Garvand köylerinde de emekler sürüyor. Ağdam kentindeki yeni konut projeleriyle 8 bin kişinin geri dönüşü hedeflenirken, Eyvazhanbeyli ve Baş Garvand köylerinde ilk aşamada sırasıyla 427 ve 851 ailenin yerleştirilmesi planlanıyor. Şuşa’da ise çağdaş altyapı yatırımlarıyla beraber kentin zamanı ve kültürel dokusunun korunmasına öncelik veriliyor. İşgal döneminde ziyan olan zamanı yapıların restorasyonu, kültürel mirasın tekrardan ayağa kaldırılması ve kentin örneksiz mimari kimliğinin korunmasına yönelik emekler sürüyor. Azerbaycan’ın kültür başkenti olarak nitelendirdiği Şuşa’nın zamanı mimari görünümünün tekrardan canlandırılması, Büyük Dönüş sürecinin mühim başlıklarından birini oluşturuyor.
