Rusya’nın Ukrayna’da verdiği askeri kayıpların gerçek boyutu, savaşın başlamasından bu yana münakaşa mevzusu. Kremlin resmi yitik rakamlarını açıklamaktan kaçınırken, bağımsız gazeteciler ve araştırmacılar ölen askerlerin kimliklerini, ölüm ilanlarını, cenaze duyurularını ve mezarlıklardaki yeni mezarları inceleyerek kayıpları belgelemeye çalışıyor. Politico’nun haberine bakılırsa Rus yönetimi, harpte ölen askerlerin sayısının ortaya çıkarılmasını zorlaştırmak için veri kaynaklarına erişimi kısıtlıyor. Mezarlıklarda fotoğraf çeken kişiler hakkında soruşturmalar açılıyor, bazıları vatana ihanet suçlamasıyla ağır hapis cezalarına çarptırılıyor.
MEZAR FOTOĞRAFI ÇEKENE 14 YIL HAPİS
Rusya’da mezarlıklardan görüntü alan kişilere yönelik baskının dikkat çeken örneklerinden biri Yaroslavl kentinde yaşandı. Bir mahkeme, Ukrayna’da ölen Rus askerlerinin gömüt taşlarını fotoğraflayan orta yaşlı bir erkeği eylül ayında 14 yıl hapis cezasına mahkum etti. Rus güvenlik birimleri son aylarda askeri mezarlıklarda fotoğraf ve video çeken kişilere yönelik uyarılarını artırdı. Federal Güvenlik Servisi’nin (FSB) mezarlıklarda denetim yapmış olduğu, yaz aylarından bu yana ülkenin değişik bölgelerinde onlarca kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Soruşturmalar kapalı duruşmalarda yürütülüyor. Şüphelilere yöneltilen suçlamalar içinde Ukrayna istihbaratıyla ortaklık yapmak ve vatana ihanet bulunuyor. Mezarlıklardaki görüntüler, bağımsız araştırmacılar açısından harpte ölen askerlerin sayısını belirlemenin mühim yollarından biri olarak görülüyor.
283 BİNE YAKIN ASKERİN ÖLÜMÜ DOĞRULANDI
BBC Rusça Servisi ile bağımsız Rus gösterim kuruluşu Mediazona’nın oluşturduğu Russia 200 veri tabanında, Ukrayna cenginde öldüğü doğrulanan ortalama 283 bin Rus askerinin adı yer ediniyor. Araştırmacılar bu kayıtları toplumsal medya paylaşımları, mahalli basın haberleri, ölüm ilanları ve cenaze duyuruları şeklinde açık kaynaklardan derliyor. Sadece bu sayı harpte ölen tüm askerleri kapsamıyor. Araştırmacılar, erişilebilen bilgilerle her ölümü doğrulamanın mümkün olmadığını ve gerçek yitik sayısının daha yüksek olabileceğini belirtiyor. İngiltere Dışişleri Bakanlığı ve Hollanda istihbaratının değerlendirmelerinde Rusya’nın kayıplarının 500 binin üstüne çıkmış olduğu tahmin ediliyor.
Rusya’nın savaştaki kayıpları gizleniyor. (Fotoğraf: Reuters)
2022’DEN BERİ AÇIKLAMIYOR
Rusya Müdafa Bakanı Sergey Şoygu, geniş çaplı işgalin başlamasından ortalama altı ay sonrasında, Eylül 2022’de 5 bin 937 Rus askerinin öldüğünü açıklamıştı. Bu açıklamanın arkasından Moskova, harpte ölen askerlerin sayısına ilişkin tertipli ve kapsamlı bir resmi bilanço yayımlamadı. Kremlin Sözcüsü, Nisan 2024’te askeri kayıplara ilişkin bilgilerin devlet sırrı bulunduğunu ve bu mevzuda izahat yapma yetkisinin Müdafa Bakanlığına ilişkin bulunduğunu söylemiş oldu. Rusya Federal İstatistik Kurumu Rosstat da 2024’ün ilerleyen aylarında ülkedeki fazla ölüm oranlarına ilişkin verilere erişimi kısıtladı. Söz mevzusu veriler, bağımsız araştırmacıların harpte ölen askerlerin sayısını değişik istatistiklerle karşılaştırabilmesi açısından mühim bir kaynak oluşturuyordu.
MAHKEME DOSYALARI DA ERİŞİME KAPATILDI
Rusya’da harp kayıplarının izini sürmek için kullanılan bir başka kaynak da cephede kaybolan yada öldüğü değerlendirilen askerler hakkında oluşturulan mahkeme dosyalarıydı. Mediazona editörü Dmitry Treshchanin’e bakılırsa 2025’in başlarında askerlerin yitik yada ölü duyuru edilmesine ilişkin dava sayısında muhteşem artış yaşandı. Treshchanin, dosya sayısının ilkin 40 bine, birkaç ay sonrasında 70 bine, arkasından 90 bine ulaştığını belirtti. Russia 200 veri tabanında 2025 yılı süresince bu tür ortalama 90 bin dava kaydedildi. Bu sayı, işgalin önceki yıllarına kıyasla on kattan fazla artış anlamına geliyor. Sadece Rus yönetimi 2025’in sonunda bu mahkeme süreçlerine ilişkin erişimi de kısıtladı.
