Türkiye’nin tahıl ambarı olarak malum Konya Kapalı Havzası’ndaki su kaynaklarına ilişkin araştırma, tarımsal üretim açısından mühim bir çevre sorununu ortaya koydu. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nden Nur Akça Öztürk ile Necmettin Erbakan Üniversitesi’nden Senar Aydın ve Arzu Ulvi tarafınca hazırlanan bilimsel çalışmada, havzadaki 41 değişik noktadan alınan su örnekleri incelendi. Kurşun, çinko, krom, demir, bakır, nikel, alüminyum ve cıvanın da aralarında bulunmuş olduğu 21 metal çözümleme edildi. Sonuçlar, 41 örnekleme noktasının 28’inde minimum bir kirlilik değerlendirme yöntemine nazaran ağır kirlilik bulunduğunu gösterdi.
ALÜMİNYUM SINIRI AŞILDI
Araştırmada en yaygın sınır aşımı alüminyumda görüldü. İncelenen 41 noktanın 35’inde alüminyum, 32’sinde silisyum, 23’ünde çinko, 21’inde bakır, 20’sinde demir ve 19’unda cıva belirlenen değerlerin üstünde çıktı. Ek olarak 14 noktada vanadyum, 7 noktada krom, 6 noktada kurşun, 6 noktada kobalt ve 5 noktada nikel için sınır aşımı belirlendi. Buna nazaran araştırma noktalarının yüzde 85’inde alüminyum, yüzde 56’sında çinko, yüzde 51’inde bakır ve yüzde 46’sında cıva kirliliği açısından dikkat çekici değerler kaydedildi.
12 KATINA ÇIKAN DEĞERLER
Ölçümlerde en dikkat çekici sonuçlardan biri çinko ve bakırda ortaya çıktı. Yerüstü suları için araştırmada esas alınan çinko sınır kıymeti litre başına 5,9 mikrogramken, Konya’nın Ilgın ilçesindeki Çavuşçu Gölü’nde averaj 68,4 mikrogram, Aksaray’ın Güzelyurt ilçesindeki Ilısu Nehri’nde ise 56,8 mikrogram ölçüldü. Böylece Çavuşçu Gölü’ndeki averaj çinko miktarı sınır değerin ortalama 12 katına ulaştı. Bakırda da benzer bir tablo görüldü. Araştırmada kullanılan sınır litre başına 1,6 mikrogram olmasına karşın Konya-Beyşehir’deki Isparta-Konya yolu yakınındaki örnekleme noktasında averaj 19,3 mikrogram bakır tespit edildi. Bu kıymet sınırın ortalama 12 katına karşılık geldi. Bakır miktarı Kulu’daki Samsam Gölü girişinde 12,5 mikrogram, Selçuklu’daki Kocaçay Deresi’nde 11,9 mikrogram olarak kaydedildi.
ÇAVUŞÇU GÖLÜ’NÜN DURUMU
Araştırmanın en çarpıcı neticelerinden biri Ilgın Çavuşçu Gölü’nde kaydedildi. Burada demir miktarı litre başına averaj 3 bin 877 mikrogram olarak ölçülürken araştırmada kullanılan sınır değerin 36 mikrogram olduğu açıklandı. Böylelikle ce averaj demir miktarı sınırın ortalama 108 katına ulaştı. Aynı noktada alüminyum averajı 3 bin 592 mikrogram, kurşun 6,61 mikrogram ve cıva 0,52 mikrogram olarak belirlendi. Çavuşçu Gölü’nde alüminyum için kullanılan 2,2 mikrogramlık sınırın fazlaca üstünde ölçüm yapılmış oldu. Krom kirliliğinde ise Beyşehir’deki Derebucak Barajı mansap kanalından alınan örnekler öne çıktı. Bu aşamada averaj krom miktarı litre başına 22,4 mikrogram olarak hesaplandı. Araştırmada kullanılan 1,6 mikrogramlık sınırla karşılaştırıldığında ortalama 14 katlık bir fark ortaya çıktı.
KİRLİLİĞİN NEDENLERİ
Araştırmacılar, metal kirliliğinin bilhassa Aksaray çevresi, Konya Selçuklu’daki Kocaçay Deresi ve Ilgın Çavuşçu Gölü’nde yoğunlaştığını belirledi. Çavuşçu Gölü çevresinde linyit madenciliği faaliyetlerinin bulunması, bölgedeki ihtimaller içinde kirlilik kaynakları içinde değerlendirildi. Aksaray çevresinde tarımsal faaliyetler, yerleşim alanları, trafik ve kentsel atık su deşarjları; Kocaçay Deresi’nde ise organize endüstri bölgesi, ziraat ve kentsel atık sular mühim baskı unsurları olarak yayınlandı.
ÖNLEM ALINMALI
Bilimsel çalışmanın dikkat çekmiş olduğu bir başka mevzu ise su kirliliğinin tarımsal üretime ihtimaller içinde tesirleri oldu. Araştırmacılar, havzadaki su kaynaklarının sulama amacıyla kullanıldığını, sudaki metallerin zaman içinde toprağa ve yetiştirilen ürünlere geçebileceğini altını çizdi. Bilhassa kurşun, kadmiyum ve cıva benzer biçimde maddelere uzun soluklu maruz kalınmasının sıhhat açısından risk oluşturabileceği açıklandı. Ek olarak metal kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde öncelikli tedbir alınması gerektiği de vurgulandı. Araştırmacılar, maden ve endüstri kaynaklı deşarjların denetlenmesini, evsel atık su kirliliğinin azaltılmasını, gübre ve ziraat ilacı kullanımının denetim altına alınmasını önerdi.
