İran, ABD ve İsrail’in hava saldırılarında ağır hasar gören askeri altyapısını tekrardan inşa ederken Hürmüz Boğazı civarlarındaki Kartal-44 (Oghab-44) yeraltı hava üssünü genişletmeye devam ediyor. Amerikan müdafa gösterim organı The War Zone’un (TWZ) yayımladığı araştırmada, Planet Labs şirketinin 29 Eylül tarihindeki yüksek çözünürlüğünde olan uydu görüntüleri incelendi. Görüntüler, Zagros Dağları’nın eteklerinde inşa edilen üste uçakların yeraltı hangarlarından piste ulaşmasını sağlayacak yeni taksi yolu bölümlerinin tamamlandığını, harp esnasında oluşan enkazın kaldırıldığını ve pist üstündeki engellerin temizlendiğini ortaya koydu. Üs, 28 Şubat’ta süregelen ABD-İsrail saldırılarının peşinden mart sonunda ve 15 Temmuz’da tekrardan hedef alındı. TWZ analizine nazaran İran’ın onarım çalışmalarını sürdürmesi, dağların altına inşa edilen askeri altyapının Tahran’ın müdafa planlarındaki yerini koruduğunu gösteriyor.
İran’ın Hürmüz Boğazı civarlarındaki Kartal-44 yeraltı hava üssünde, ihtimaller içinde bir ABD ve İsrail savaşına karşı inşaat ve tahkimat emekleri devam ediyor. Uydu görüntülerinde pistin açıldığı ve ikinci taksi yolunun yapımının da sürdüğü görülüyor. (Reuters)
4,3 KİLOMETRELİK PİST, DÖRT TÜNEL GİRİŞİ
İran’ın Hürmüzgan eyaletinde, Bender Abbas’ın ortalama 120 kilometre kuzeybatısında bulunan Kartal-44’ün tünel inşaatı 2013’te başladı. Ortalama sekiz yıl sonrasında 4,3 kilometre uzunluğundaki pistin yapımına geçildi. İran ordusu üssü 7 Şubat 2023’te kamuoyuna tanıttı. Görüntülerde F-4 Phantom II harp uçaklarının AGM-65 Maverick füzeleri, güdümlü bombalar ve İran yapımı gemisavar cephanelerle yeraltı tünellerinde konuşlandırıldığı görüldü. Tesis, İran Devrim Muhafızları Ordusuna değil tertipli ordunun hava kuvvetlerine bağlı. Dağın içine açılmış dört ana tayyare girişinin iki ayrı taksi yöntemiyle piste bağlanması planlanıyor. Sadece eylül sonu itibarıyla yalnızca doğudaki taksi yolu kullanılabilir durumdaydı. Batıdaki ikinci yolun bir kısmı betonla kaplanırken öteki bölümünde zemin hazırlığı sürüyordu. Temmuz saldırılarından kalan yıkıntı temizlenmiş olsa da iki destek binası tamamen yıkılmış, üçüncüsü hasarlı durumda bulunuyor. Tünel girişlerinin dış görünümü büyük seviyede korunurken içerideki uçakların sayısı ve tesisin operasyonel kapasitesi bilinmiyor.
İHA ÜSSÜ 313, KERMANŞAH VE DEZFUL
Kartal-44, İran’ın tek yeraltı askeri havacılık tesisi değil. İran ordusu Mayıs 2022’de, yüzlerce insansız hava aracının depolanabildiğini ve bakımının yapılabildiğini açıklamış olduğu İHA Üssü 313’ü tanıttı. Devlet televizyonunda piyasaya sürülen görüntülerde dağların içine yerleştirilmiş İHA’lar, bakım alanları ve cephaneler yayınlandı. Sadece üssün kati konumu açıklanmadı. Şubat 2023’te Kartal-44’ün açılışında da İranlı yetkililer, ülkenin değişik bölgelerinde başka yeraltı taktik hava üslerinin bulunduğunu duyurdu. Internasyonal Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS) değerlendirmesinde, Kartal-44 dışındaki benzer tesislerin de bulunduğunu sadece yerlerinin ve kapasitelerinin bağımsız halde doğrulanamadığını belirtti. İran’ın yeraltı askeri altyapısı yalnızca uçaklarla sınırı olan değil. TWZ’nin aktardığı uydu görüntülerine nazaran 2026 saldırılarında hedef alınan 18 yeraltı tesisindeki 69 tünel girişinden 50’si mayıs sonuna kadar temizlendi. Temmuz görüntülerinde Kangavar civarlarında tekrardan oluşturulan girişler, Dezful çevresinde yeni kazılar ve Kermanşah bölgesinde onarımlar tespit edildi. Bunların mühim kısmı balistik roket depoları ve roket fırlatma altyapısıyla bağlantılı olduğundan tamamını harp uçağı üssü olarak tanımlamak mümkün değil. İran’ın yeraltı stratejisi, uçakların yanı sıra İHA, roket, cephane ve komuta sistemlerini de hava saldırılarından korumaya dayanıyor.
TAYVAN’DAN İSVEÇ’E DAĞ ALTI HAVA ÜSLERİ
İran’ın uyguladığı dağ altı hava üssü modeli dünyada yeni değil. Tayvan’ın Hualien bölgesindeki Chiashan üssü, 1985-1993 yılları aralığında inşa edildi ve ortalama 200-250 harp uçağını barındırabilecek kapasitede olduğu bildiriliyor. Tayvan yönetimi, Çin’in ihtimaller içinde roket saldırılarında uçaklarını korumak için bu tesisi kullanıyor. Eylül 2026’da Chiashan’ın havalandırma, elektrik, yangın güvenliği ve koruma sistemlerini yenilemek suretiyle 2027-2031 döneminde ortalama 112,5 milyon dolarlık yatırım planı açıklandı. Tayvan’ın Taitung kentindeki Chihhang-Şizishan üssünde de dağın içine oyulmuş hangarlar bulunuyor. Şimal Kore ise Nucheon-ri, Taetan, Onchon ve Kangja-ri çevresinde dağ tünelleriyle bağlantılı askeri hava tesisleri geliştirdi. Cenup Kore basınının uydu görüntülerine dayanan araştırmalarına nazaran bazı Şimal Kore üslerinde uçaklar dağın içinden direkt piste çıkabiliyor. İsveç’in Göteborg civarlarındaki eski Säve Hava Üssü’nde ise 1955’te tamamlanan, yerin ortalama 30 metre altında bulunan 22 bin metrekarelik tayyare hangarı bugün havacılık müzesi olarak kullanılıyor. Eski Yugoslavya’nın bugünkü Hırvatistan-Bosna Hersek sınırındaki Željava Hava Üssü de Soğuk Cenk’ın büyük yeraltı askeri tesislerinden biriydi. 1968’de hizmete giren üs, ortalama 60-80 MiG-21 harp uçağını barındıracak şekilde tasarlanmış, 1992’de Yugoslavya’nın dağılması esnasında tahrip edilmişti. Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü (WINEP) değerlendirmesine nazaran İran’ın yeraltı hava üsleri, harp uçaklarını ilk saldırılardan koruyarak karşı hücum kapasitesini sürdürmeyi amaçlıyor. Sadece WINEP ve IISS uzmanları, tünel girişlerinin, taksi yollarının ve pistlerin vurulmasının içerideki uçakları imha etmeden de uçuşları durdurabileceğine dikkat çekiyor.
