İngiltere, transatlantik köle ticaretindeki görevi sebebiyle tarihindeki en mühim yüzleşmelerden birine hazırlanıyor. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Afrika ve Karayip ülkelerinden gelen taleplerin arkasından ülkesinin köle ticaretindeki sorumluluğu için resmî özür dilemeye açık olduklarını deklare etti. Sadece Londra yönetimi, geçmişte yaşananların bugünün İngiliz vergi mükelleflerine mali mesuliyet yükleyemeyeceği görüşünde. Burnham, tazminat ödenmesine karşı çıkarken bunun yerine gelişmekte olan ülkelerin borçlarının tekrardan yapılandırılması seçeneğini gündeme getirdi. Başbakanın açıklaması, İngiliz hükümetinin uzun senelerdir sürdürdüğü politikada mühim bir değişime işaret ediyor.
12 MİLYON AFRİKALI KÖLE OLARAK TAŞINDI
Transatlantik köle ticareti, 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Avrupa ile Afrika ve ABD kıtaları içinde yürütülen en büyük insan ticareti sistemlerinden biriydi. Slave Voyages veri tabanına nazaran bu zamanda ortalama 12 milyon Afrikalı zorla gemilere bindirilerek ABD kıtasına götürüldü. İspanya ve Portekiz’in öncülük etmiş olduğu ticarette İngiliz gemileri, Atlantik üstünden taşınan köleleştirilmiş Afrikalıların ortalama dörtte birini taşıdı. Afrika’nın batı kıyılarında tutsak alınan yada köle tüccarlarına satılan insanoğlu, Karayipler ve ABD’daki şeker, tütün ve öteki ziraat plantasyonlarında çalıştırıldı. İngiltere 1807’de Atlantik köle ticaretini yasakladı. Kraliyet Birliği da köle taşıyan gemileri durdurmak için operasyonlar yürüttü. 1833’te ise Britanya İmparatorluğu genelinde köleliğin kaldırılması kararlaştırıldı.
KARAYİP ÜLKELERİ TAZMİNAT İSTİYOR
İngiltere üstündeki tazminat baskısı son yıllarda giderek arttı. 2013’te Karayip Topluluğu’na (CARICOM) üye 15 ülke, köle ticaretinin neticeleri sebebiyle eski sömürgeci ülkelerden resmi tazminat talep etti. 2023’te Afrika Birliği de bu taleplere destek verdi. Bu yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, transatlantik köle ticaretini insanlığa karşı işlenmiş en ağır kabahat olarak nitelendiren bir sonucu destekledi. İngiltere ve Avrupa ülkeleri oylamada çekimser kaldı. Batı Hint Adaları Üniversitesi için hazırlanan bir danışmanlık raporunda, İngiltere’nin 14 Karayip ülkesine köle ticareti sebebiyle ortalama 24 trilyon dolar tazminat borçlu olabileceği tahmin edildi.
KRAL CHARLES DA TARİHSEL SORUMLULUĞU KABUL ETTİ
Münakaşa, Kral III. Charles’ın Karayipler ziyaretine de damgasını vurdu. Charles, dün yapmış olduğu açıklamada kölelik sürecini insanlık tarihinin utanç verici bir kısmı olarak nitelendirdi ve yaşananların kendisinde dehşet duygusu yarattığını söylemiş oldu. Sadece İngiltere adına resmi özür dilemedi. Buckingham Sarayı, resmi özür kararının kralın değil, seçilmiş hükümetin yetkisinde bulunduğunu belirtiyor. İngiliz kraliyet ailesinin de köle ticaretiyle tarihsel bağlantıları bulunuyor. 17. yüzyılda Kral II. James, Afrika’nın batı kıyılarında altın ve köleleştirilmiş insanların ticaretini icra eden Royal African Company’nin yöneticileri ve hissedarları arasındaydı. Kral Charles’ın atalarından Kral IV. William ise köleliğin kaldırılmasına uzun süre karşı çıkmış, ondan sonra köleliği yasaklayan yasalara kraliyet onayı vermişti.
