Türkiye’de binaların depreme karşı dayanıklılığını belirleyen Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği için değişim hazırlığı gündeme geldi. Cumhurbaşkanlığı 2027 Yılı Senelik Programı’nda, yönetmeliğin 2027 senesinde güncellenmesine yönelik emek verme öngörülüyor. Düzenlemenin amacı, zelzele güvenliğine ilişkin kuralları gözden geçirmek ve uygulamayı güçlendirmek. Sadece yeni düzenlemenin kapsamı, hangi maddelerin değişeceği ve yeni kuralların ne süre yürürlüğe gireceği mevzusunda hemen hemen detaylı bir izahat yapılmadı.
YÖNETMELİKTE NELER DEĞİŞEBİLİR?
Senelik programda zelzele güvenli yapılaşmasına ilişkin mevzuatın gözden geçirilmesi, yeni altyapı ve üstyapı projelerinde birden fazla afet tehlikesinin dikkate alınması ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik eğitim çalışmalarının yürütülmesi öngörülüyor. Bu başlıklar, yalnızca yeni binaların tasarımını değil, zelzele güvenliği kurallarının sahada iyi mi uygulandığını da gündeme getiriyor. Bununla beraber, söz mevzusu hedefler yeni yönetmeliğin kesinleşmiş hükümleri değil; 2027 yılı için planlanan emekler.
MEVCUT BİNALAR İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Yönetmeliğin güncellenmesi, mevcut tüm binaların kendiliğinden yeni kurallara doğal olarak olacağı yada eski binaların otomatikman güçlendirileceği anlamına gelmiyor. Mevcut bir binanın zelzele güvenliği, yapım yılına ek olarak taşıyıcı sistemine, kullanılan malzemelere, zemin koşullarına ve süre içinde geçirdiği değişikliklere bağlı. Bir binanın güvenli olup olmadığı, yalnızca yapıldığı tarihe bakılarak belirlenemiyor. Yeni yönetmeliğin mevcut binalara yönelik herhangi bir yükümlülük getirip getirmeyeceği de açıklanmış değil.
YENİ KURALLAR HENÜZ AÇIKLANMADI
Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği, binaların zelzele tesiri altındaki tasarım ve hesap esaslarını belirleyen temel düzenlemelerden biri. Yönetmelikte yapılacak değişimler, bilhassa yeni yapıların projelendirilmesi ve mühendislik uygulamaları açısından ehemmiyet taşıyabilir. Sadece değişikliğin hangi teknik standartları kapsayacağı, yeni binalar için ek koşullar getirilip getirilmeyeceği ve uygulamanın hangi tarihte başlamış olacağı hemen hemen netleşmedi.
YÖNETMELİK DAHA ÖNCE DE DEĞİŞTİ
Türkiye’de zelzele yönetmelikleri, zelzele mühendisliğindeki gelişmeler ve geçmiş depremlerden çıkarılan dersler doğrultusunda bugüne dek birçok kez yenilendi. AFAD’ın tarihçesine nazaran yönetmelikler 1947, 1953, 1961, 1968, 1975, 1998 ve 2007 yıllarında yayımlandı yada güncellendi. Son kapsamlı düzenleme ise 18 Mart 2018’de piyasaya sürülen ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği oldu. Bu düzenlemeyle yüksek binaların tasarımı, mevcut binaların zelzele performansının değerlendirilmesi, mahalli zemin koşulları ve yapıların değişik zelzele tesirleri altındaki davranışına ilişkin kurallar ayrıntılandırıldı.
İŞTE SON DEĞİŞİKLİK
2018’deki son kapsamlı güncellemenin mühim yeniliklerinden biri, 105 metreden yüksek belirli binalarda Yapı Sağlığı İzleme Sistemi kurulmasının mecburi hale getirilmesiydi. Bu sistem, binanın taşıyıcı sistemindeki davranışın sensörlerle izlenmesini ve ölçümlerin gerçek zamanlı olarak AFAD ile yapı sahibi tarafınca kaydedilmesini öngörüyor. Aynı düzenlemeyle hafifçe çelik ve ahşap binaların yanı sıra yüksek ve yalıtımlı binaların tasarımına ilişkin kurallar da yönetmeliğe eklendi.
