İran’ın başkenti Tahran, Mekke Müdafa İttifakı ile İran arasındaki ilk üst düzey görüşmeye ev sahipliği yapmış oldu. Türkiye’yi MİT Başkanı İbrahim Kalınca’ın, Suudi Arabistan’ı Müdafa Bakanı Halid bin Selman’ın, Pakistan’ı ise Genelkurmay Başkanı Asım Münir’in temsil etmiş olduğu toplantıya İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de katıldı. Görüşmeler, ABD ile İran içinde yeni bir çatışma ihtimalinin tartışıldığı ve Yemen’deki saldırıların Suudi Arabistan üstündeki baskıyı artırdığı bir dönemde yapılmış oldu. Toplantının arkasından İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi tarafınca piyasaya çıkan ortak açıklamada, dört ülkenin bölgesel sulh ve güvenlik başta olmak suretiyle işbirliğini güçlendirmek için görüşmeleri sürdürme mevzusunda anlaştığı bildirildi. Açıklamada yeni bir ortak müdafa mekanizması kurulduğu duyurulmadı.
BÖLGESEL GÜVENLİK VURGUSU
İran devlet haber ajansı IRNA ve devlet televizyonu, toplantıyı bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini sağlama çabası olarak aktardı. İran Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Yazman Yardımcısı Ali Bakıri Kani, görüşme öncesinde yapmış olduğu açıklamada, bölgesel güvenliğin bölge ülkelerinin katılımıyla sağlanması icap ettiğini söylemiş oldu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de görüşmede İsrail’in bölgedeki politikalarının, Filistin ve Lübnan’daki gelişmelerin ve ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının sonuçlarının ele alınacağını deklare etti. İran tarafı böylece toplantının gündemini yalnızca Suudi Arabistan’ın güvenlik kaygılarıyla sınırı olan tutmadı; kendi güvenlik sorunlarını ve İsrail’in bölgedeki rolünü de öne çıkardı.
İTTİFAKIN SINAVI
İran’ın İngilizce gösterim icra eden Iran International kuruluşu, haberinde görüşmenin arka planına ve ittifakın karşı karşıya olduğu sınamaya dikkat çekti. Habere nazaran toplantı, Mekke Müdafa İttifakı’nın kurulmasından sonrasında İran ile üç üye ülke içinde meydana getirilen ilk üst düzey temas oldu. Görüşmenin öncesinde Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir’in Tahran ziyaretinde de ABD ile müzakerelerin tekrardan başlaması mevzusu gündeme gelmişti.
AL JAZEERA: YENİ ÇATIŞMAYI ÖNLEME ARAYIŞI
Katar merkezli Al Jazeera, haberinde Tahran görüşmesini ABD ile İran içinde yeni bir çatışma çıkmasını önlemeye yönelik diplomatik girişimlerin parçası olarak değerlendirdi. Haberde, Yemen’de İran’la bağlantılı Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik roket ve insansız hava aracı saldırılarının görüşmelerin mühim başlıklarından biri olduğu açıklandı. Al Jazeera’ya konuşan Internasyonal Kriz Grubu’ndan Ali Vaez, ittifak temsilcilerinin ziyaretini, tekrardan çatışma başlamadan ilkin uzlaşma arayan tarafların elini güçlendirme girişimi olarak yorumladı. Sadece Vaez, ABD ile İran arasındaki anlaşmazlıkları giderecek somut bir tavsiye ortaya konulmadığı takdirde görüşmelerin sonuçlarının sınırı olan kalabileceği uyarısında bulunmuş oldu.
SUUDİ BASINI: DİYALOG VE ARABULUCULUK
Suudi Arabistan merkezli Arab News, Müdafa Bakanı Halid bin Selman’ın İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile görüşmesini ve temasların gerilimi azaltma amacını öne çıkardı. Gazete, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığının açıklamasına dayanarak, ziyaretin diyalog yayınlarını açık tutma ve yeni bir askeri tırmanmayı önleme çabalarının parçası bulunduğunu bildirdi. Suudi yönetimi ek olarak Katar ve Pakistan’ın ABD ile İran içinde yürüttüğü arabuluculuk girişimlerine destek verildiğini deklare etti. Bu yaklaşım, Riyad’ın İran’la tüm anlaşmazlıklarını çözmekten ilkin, çatışmanın Suudi topraklarına ve tehlikeli sonuç altyapısına yayılmasını önlemeye odaklandığını gösteriyor. Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Asharq News de Tahran’daki görüşmeyi, ABD ile İran içinde diplomatik temasların tekrardan kurulmasına destek verme ve askerî gerilimin tırmanmasını önleme çerçevesinde aktardı. Gösterim, toplantıyı bölgede yeni bir cenk ihtimaline karşı yürütülen diplomatik girişimlerle ilişkilendirdi.
YEMEN VE ABD-İRAN GERİLİMİ
Reuters’ın haberine nazaran görüşmelerde bölgesel güvenliğin yanı sıra ABD-İran müzakereleri, Husilerin saldırıları ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği üstündeki baskı da gündeme geldi. Reuters, dört ülkenin sulh ve güvenliği güçlendirmek amacıyla görüşmeleri sürdürme mevzusunda anlaştığını bildirdi.
