Türkiye’nin endüstri ve nüfus yoğunluğu bakımından önde gelen kentlerinden Bursa, giderek ısınan havası ve devam eden kirlilik sorunuyla karşı karşıya. İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’nden Özkan Çapraz’ın hazırladığı araştırma, kentteki çevresel değişimin boyutlarını ortaya koydu. Çalışmada 1996-2025 yılları arasındaki ısı ölçümleri ile 2013-2025 döneminde beş ayrı istasyondan elde edilmiş hava kirliliği verileri incelenirken, sonuçlar, havadaki zararı dokunan toz parçacıklarının yoğunluğunda genel bir azalma yaşanmasına karşın, kirliliğin insan sağlığı açısından mesele olmaya devam ettiğini gösterdi.
1,74 DERECELİK ARTIŞ
Araştırmanın dikkat çekici neticelerinden biri, Bursa’nın ısı değerlerinde yaşanmış olan değişiklik oldu. Kentte 1996-2025 sürecinin senelik averaj sıcaklığı 15,4 aşama olarak hesaplanırken, sıcaklıklarda her yıl averaj 0,06 derecelik artış eğilimi belirlendi. İncelenen devrin en düşük senelik averaj sıcaklığı 1997’de 13,8 aşama olarak ölçülürken, en yüksek kıymet 2024 senesinde 16,9 dereceye ulaştı. Böylece en soğuk ve en sıcak yılların averajları içinde 3,1 derecelik fark oluştu. Isınma yalnızca yaz aylarıyla sınırı olan kalmadı. Isı artışının bilhassa sonbaharda belirginleştiği görüldü. Eylül ve kasım aylarında senelik 0,09 aşama, ağustos ayında ise 0,07 derecelik artış eğilimi hesaplandı. Mayıs ayı haricinde tüm aylarda sıcaklıkların yükselme yönünde değişmiş olduğu belirlendi.
Araştırmanın en mühim bulgularından biri de Bursa’nın değişik bölgelerindeki kirlilik eğilimlerinin aynı olmaması. Şehir merkezinde zararı dokunan toz parçacıklarının yoğunluğu yılda averaj 5,19 mikrogram azalırken, Beyazıt Caddesi’nde bu düşüş 3,6 mikrogram, İnegöl’de ise 2,63 mikrogram olarak hesaplandı.
ZARARLI PARÇACIKLAR
Bursa’daki ikinci mühim mesele ise hava kirliliği. Araştırmada, solunum yöntemiyle vücuda girebilen ve çapı 10 mikrometreden ufak olan toz parçacıklarının yoğunluğu incelendi. Bursa merkezdeki ölçüm istasyonunda 2013-2025 yılları arasındaki averaj kirlilik kıymeti, metreküp hava başına 72,6 mikrogram olarak hesaplandı. Türkiye’de çapı 10 mikrometreden ufak parçacıklar için senelik averaj sınır kıymet 40 mikrogram düzeyinde bulunurken, averaj değerler yasal sınırın ortalama 1,8 katına ulaştı.
2015’DE REKOR KIRILDI
Kirliliğin en yüksek olduğu yıl ise 2015 olarak kayıtlara geçti. Bu zamanda senelik averaj kıymet 104,7 mikrograma kadar terfi etti. Sonraki yıllarda bilhassa 2018’den itibaren belirgin bir düşüş yaşandı ve 2024 senesinde averaj 40 mikrograma kadar geriledi. Sadece araştırma, 2025 senesinde kirliliğin tekrardan yükseldiğini ortaya koydu. Benzer artış Beyazıt Caddesi’ndeki ölçümlerde de görüldü.
5 KAT YÜKSEK
Araştırmada Kestel’deki ölçümler, hava kalitesindeki iyileşmenin kentin tüm bölgelerine aynı seviyede yansımadığını da gösterdi. Üstelik burada mayıs, haziran ve temmuz aylarında kirliliğin artış yönünde değişmiş olduğu belirlendi. Bu artış eğilimleri istatistiksel olarak kuvvetli olmasa da Kestel, incelenen istasyonlar içinde bu özelliğiyle ayrıştı. Araştırmaya bakılırsa 2025 senesinde çapı 10 mikrometreden ufak toz parçacıklarının en yüksek senelik averaj yoğunluğu da Kestel’de ölçüldü. Uludağ Üniversitesi çevresindeki ölçümlerde ise daha ufak ve akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabilen ince parçacıkların 13 senelik averajı metreküp hava başına 25 mikrogram olarak belirlendi. Dünya Sıhhat Örgütü’nün bu parçacıklar için önerilmiş olduğu senelik averaj sınır 5 mikrogram olurken, üniversite çevresinde ölçülen uzun dönem averajı bu değerin beş katına ulaştı.
10 DERECEYE VARAN FARK
Özkan Çapraz’ın araştırmasında değerlendirilen bilimsel emekler, Bursa’da yoğun yapılaşmanın kent merkeziyle çevresindeki bölgeler içinde 1,5 ila 2 derecelik ısı farkına yol açtığını da ortaya koydu. Uydu verilerine bakılırsa şehir merkeziyle yeşil alanlar arasındaki yüzey sıcaklığı farkının averaj 5 ila 6, bazı noktalarda ise 10 dereceye ulaşmış olduğu saptandı. Gündüz endüstri bölgelerinde, gece ise Osmangazi ve Yıldırım ilçelerinde yüksek sıcaklıklar öne çıktı. Artan sıcaklıklar kuraklık riskini ve su kaynakları üstündeki baskıyı artırırken, araştırmada hava kalitesindeki iyileşmeye karşın endüstri, ısınma ve trafik kaynaklı kirliliğin azaltılması ve yeşil alanların korunması gerektiği vurgulandı.
