ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın 29 Ekim’de Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen CNN Global Perspectives toplantısındaki açıklamaları, Washington’ın Orta Doğu’ya ilişkin yaklaşımını tekrardan münakaşaya açtı. Osmanlı İmparatorluğu’nun bölgedeki güvenlik düzeninin peşinden İngilizlerin geldiğini hatırlatan Barrack, ABD’nin ise bölgeden ayrılmayacağını söylemiş oldu. Amerikan yönetiminin artık tüm güvenlik sorumluluğunu tek başına üstlenmeyeceğini de belirten Barrack, bölge ülkelerinin daha çok mesuliyet alması icap ettiğini altını çizdi. Analistler ise bu açıklamaları, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri ve diplomatik tesirini korumak, bölgenin güvenliğinde ise müttefiklerine daha çok mesuliyet vermek istediği şeklinde yorumluyor.
Barrack’ın açıklamalarının bir öteki boyutu Suriye’deki gelişmelerle bağlantılı. ABD’li dış ilişkiler uzmanı, Ankara Büyükelçiliği görevinin yanı sıra Suriye ve Irak dosyalarını da yürütüyor.
MISIR NEDEN DIŞARIDA?
Barrack’ın Türkiye açısından en dikkat çekici açıklaması ise Mısır hakkında oldu. ABD’li dış ilişkiler uzmanı, Kahire’nin Mekke Müdafa Anlaşması haricinde kalmasını İsrail’le mevcut anlaşmasına ve Yunanistan’la güvenlik iş birliğine bağladı. Aslolan dikkat çekici gelişme ise Mısır’ın son haftalardaki diplomatik ve askeri adımlarında görülüyor. Kahire yönetimi, 22 Eylül’de Yunanistan ve Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi ile müdafa bakanları düzeyinde ortak izahat imzaladı. Metinde Doğu Akdeniz’deki naturel gaz sahalarının, enerji altyapısının ve deniz ulaşım hatlarının korunması için askeri koordinasyonun güçlendirilmesi öngörüldü. Üç ülke, ortak tehditlere karşı süratli hareket etme kabiliyetlerinin artırılmasında da uzlaştı.
ATİNA İLE HİZALANMA
Daha somut gelişme ise 26 Ekim’de yaşandı. Mısır, Yunanistan, Cenup Kıbrıs, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Avrupa Birliği, Türkiye ile Libya içinde 2019’da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatına karşı Birleşmiş Milletler’de ortak tutum aldı. Açıklamada anlaşmanın internasyonal hukuka aykırı olduğu savunuldu. Ankara ise bu itirazları reddederek deniz yetki alanlarına ilişkin politikasını savundu. Böylece Mısır, Türkiye ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerini geliştirirken Doğu Akdeniz’in en tartışmalı başlıklarından birinde Yunanistan’la aynı pozisyonda yer aldı. Stratejistlere Barrack’ın Mısır’ın güvenlik bağlantılarına yapmış olduğu vurgu, bu gelişmelerle beraber değerlendirildiğinde ayrı bir ehemmiyet kazanıyor.
SURİYE’DEKİ HASSAS DENGE
ABD’li dış ilişkiler uzmanı, Ankara Büyükelçiliği görevinin yanı sıra Suriye ve Irak dosyalarını da yürütüyor. Türkiye açısından Suriye’nin toprak bütünlüğü, sınır güvenliği ve terör örgütü PKK/YPG bağlantılı yapıların geleceği temel başlıklar içinde bulunuyor. Uzmanlara bakılırsa SDG’nin Suriye yönetimine entegrasyon süreci mühim bir aşamaya ulaşsa da bölgedeki güvenlik sorunları hemen hemen çözülmüş değil. Dürzi bölgelerinin geleceği ve İsrail’in bölgedeki politikaları belirsizliğini koruyor. Türkiye açısından en mühim mevzu ise Suriye’nin tekrardan değişik güçlerin kontrolündeki bölgelere ayrılmasının önlenmesi.
PETROLDE ALTERNATİF ROTA
Barrack’ın adı, güvenlik ve dış ilişkiler başlıklarının yanı sıra enerji projeleriyle de gündemde. Irak petrolünü Suriye üstünden Akdeniz’e taşımayı hedefleyen ortalama 15 milyar dolarlık Kerkük-Banyas boru hattı projesinde, Barrack’ın geçmişte iş yapmış olduğu yatırımcı Ziad Ghandour’un yönettiği TI Capital de içeriyor. Uzmanlara bakılırsa projenin hayata geçmesi, Türkiye üstünden geçen petrol hatlarına alternatif oluşturabilir. Bu durum, Ankara’nın bölgesel enerji taşımacılığındaki konumu ve Kalkınma Yolu Projesi açısından da ehemmiyet taşıyor.
“İSTİKRAR SAĞLAMAZ”
Internasyonal İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni ise Barrack’ın son açıklamalarına ilişkin şu değerlendirmede bulunuyor: “Barrack’ın açıklamaları, ABD’nin Orta Doğu’dan çekilmek benzer biçimde bir niyetinin olmadığını gösteriyor. Washington bir taraftan bölgedeki askeri ve siyasal tesirini korumak isterken öteki taraftan güvenliğin maliyetini müttefiklerine yüklemeye çalışıyor. Sadece kararları ABD’nin verdiği, bedelini bölge ülkelerinin ödediği bir düzenin uzun solukta istikrar sağlaması mümkün değil. Türkiye’nin de bu süreçte kendi güvenlik ve enerji çıkarlarını ön planda tutması gerekiyor.”
