Avrupa Birliği (AB) ile Kanada içinde yeni bir stratejik ortaklık oluşturma girişimi, Montreal’de düzenlenen zirve öncesinde anlaşmazlığa dönüştü. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in eylül ayında gündeme getirmiş olduğu Kanada’ya “ortak üyelik” verilmesi önerisi, Almanya’nın başını çekmiş olduğu itirazlar üstüne ortak bildiri taslağından çıkarıldı. Almanya, Fransa, İtalya ve Yunanistan, hukuki çerçevesi tanımlanmayan yeni statüye ilişkin çekincelerini bildirdi. Komisyon Sözcüsü Paula Pinho ise 29 Ekim’de yapmış olduğu açıklamada üye ülkelerin Kanada’yla ilişkilerin derinleştirilmesi mevzusunda birleştiğini savundu. Kanada Başbakanı Mark Carney de üyelik tanımından fazlaca ekonomik ve stratejik kazanımlara ehemmiyet verdiklerini belirtti. Böylece taraflar tam üyelik yerine, kapsamı gelecek yıl yapılacak görüşmelerle belirlenecek daha yakın bir ortaklık üstünde çalışmaya başladı.
Kanada Başbakanı Mark Carney ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Montreal zirvesinde ekonomik ve stratejik ortaklığı genişletmeyi görüştüler. AB ülkelerinin itirazı üstüne Kanada için tavsiye edilen ortak üyelik statüsü ise zirve bildirisinden çıkarıldı. (Shutterstock)
AB’NİN ÜYELİK KURALLARI ENGEL
Kanada’nın AB’ye tam üye olması mevcut antlaşmalar çerçevesinde mümkün değil. Avrupa Birliği Antlaşması’nın 49. maddesi üyelik başvurusunu Avrupa devletleriyle sınırlandırıyor. Von der Leyen’in önerilmiş olduğu ortak üyelik ise AB hukukunda tanımlanmış ayrı bir üyelik kategorisi değil. Almanya, bu şekilde bir statünün oy hakkı, karar alma mekanizmalarına katılım, bütçe yükümlülükleri ve hukuki yetkiler bakımından belirsizlik yaratacağını korumak için çaba sarfediyor. Ek olarak benzer bir ara statünün Ukrayna için de tartışılmış olması, AB’nin genişleme politikasına ilişkin yeni soruları gündeme getirdi. Kanada hükümeti ise Avrupa kurumlarının kararlarına doğal olarak olmak yerine tecim, güvenlik ve teknoloji alanlarında ayrıcalıklı işbirliğini tercih ediyor. Taraflar bu yüzden “Gelecek İçin İttifak” adında olan, tam üyelik gerektirmeyen bir ortaklık modeli üstünde görüşüyor.
130 MİLYAR AVROLUK TİCARET
AB ile Kanada içinde halihazırda kapsamlı ekonomik anlaşmalar bulunuyor. 2016’da imzalanan ve 2017’den beri geçici olarak uygulanan Kapsamlı Ekonomik ve Tecim Anlaşması (CETA), gümrük vergilerinin büyük bölümünü kaldırdı; şirketlerin hizmet piyasalarına ve kamu ihalelerine erişimini kolaylaştırdı. Sadece antak kalma, dokuz AB ülkesindeki onay süreçleri tamamlanmadığı için bütünüyle yürürlüğe girmiş değil. AB Konseyi’ne bakılırsa iki tarafın mal ve hizmet ticareti 2025’te ortalama 130 milyar avroya ulaştı. Haziran 2025’te imzalanan Güvenlik ve Müdafa Ortaklığı ise askeri endüstri, deniz güvenliği ve siber tehditler alanında işbirliğini genişletti. Kanada, AB’nin 150 milyar avroluk ortak müdafa tedarik programına katılan ilk Avrupa dışı ülke oldu. Yeni görüşmelerde Kanada’nın organik gazının Avrupa’ya taşınması, tehlikeli sonuç maden tedariki, suni zeka düzenlemeleri, araştırma programları ve gençlerin karşılıklı emek harcama olanaklarının artırılması da ele alınıyor.
TRUMP’IN EKONOMİK BASKISI TARAFLARI YAKINLAŞTIRDI
Ortaklık arayışının temelinde ABD’ye ekonomik bağımlılığı azaltma hedefi bulunuyor. Kanada’nın mal ihracatının yüzde 70’ten fazlası ABD pazarına giderken Trump yönetiminin gümrük vergileri ve Kanada’ya yönelik siyasal açıklamaları Ottawa’yı alternatif tecim ortakları aramaya yöneltti. AB açısından Kanada, enerji kaynakları, tehlikeli sonuç mineralleri ve gelişmiş sanayisiyle ABD ve Çin’e bağımlılığı azaltabilecek bir ortak olarak görülüyor. Sadece iki tarafın çıkarları bütünüyle örtüşmüyor. Avrupa ülkeleri kendi müdafa sanayilerini ve şirketlerini korumak isterken Kanada, ortak pazara daha geniş erişim talep ediyor. Ek olarak ekonomik işbirliğinin büyümesi, şirketlerin yatırım ve tecim olanaklarını genişletse de bunun çalışanların ücretlerine ve toplumsal haklarına iyi mi yansıyacağı hemen hemen belirlenmiş değil.
