Hücrelerin yenilenme kapasitesinin azalması, DNA hasarlarının birikmesi, metabolik süreçlerin yavaşlaması ve dokuların esnekliğini kaybetmesi benzer biçimde faktörlerin yaşlanmanın temel taşlarını oluşturduğunu belirten Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, bu sürecin hepimiz için aynı hızda yada şekilde ilerlemediğini; genetik, yaşam seçimi, çevre ve stres benzer biçimde faktörler, yaşlanmanın seyrini büyük seviyede etkilediğini söylüyor.
YAŞLANMANIN 5 NEDENİ
1.DNA Hasarı ve Telomer Kısalması: Hücre bölünmesi esnasında DNA’da biriken hasarların ve telomerlerin (kromozom uçlarındaki koruyucu yapılar) kısalmasının hücrelerin yenilenme kapasitesini azalttığını belirten Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, tüm bunların yaşlanmayla ilişkili hastalıkların (mesela, kanser yada kardiyovasküler hastalıklar) temel sebeplerinden biri olduğuna dikkat çekiyor ve bilim dünyasında gerçekte telomer kısalmasının bir niçin değil netice ya da gösterge olduğu görüşünün hakim bulunduğunu ifade ediyor.
2. Oksidatif Stres: Hücrelerdeki özgür radikallerin birikimi, proteinlere, lipitlere ve DNA’ya zarar veriyor. Mitokondrilerin enerji üretimindeki verimsizlik, bu süreci hızlandırıyor ve yaşlanmayı
tetikliyor.
3. Kronik İnflamasyon: Yaş ilerledikçe, düşük seviyeli kronik inflamasyon (“inflammaging”) artıyor. Bu, Alzheimer, artrit ve diyabet benzer biçimde yaşa bağlı hastalıklarla ilişkilendiriliyor.
4. Hücresel Yaşlanma (Senescence): Hücreler, belirli bir stres eşiğine ulaştığında bölünmeyi durduruyor ve “senescent” hale geliyor. Bu hücreler, çevre dokulara zarar verebilecek inflamatuar sinyalleri salgılıyor.
5. Epigenetik Değişimler: Gen ifadesini düzenleyen epigenetik mekanizmalar, yaşla beraber değişiyor. Bu, hücrelerin düzgüsel işlevlerini sürdürme kabiliyetini de etkiliyor.
Hepimiz için geçerli olabilecek yaşlılık karşıtı tavsiyelerini 5 kolay ve etkili maddede özetleniyor.
ARTIK TIP KİŞİSELLEŞTİRİLİYOR
Yaşlanmanın biyolojik ve evrimsel temelleri çözüldükçe kişiselleştirilmiş tıp ile yaşlanma sürecinin yönetilebilir olduğuna dikkat çeken Acıbadem Life Danışman Doktoru Tıbbi Genetik Uzmanı Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, “Bu süreç organların tek tek sağlığından oldukça, yaşama bütüncül bakmayı gerektirir. Bunun için her ferdin kendi sıhhat yönetimi için planlar oluşturması ve uygulamaya koyması, bu süreçte etken katılım sağlaması oldukça önemlidir. Bundan dolayı her fert ayrı olarak değerlendirilmeli” diyor.
YAŞLILIĞA KARŞI KOYUN!
Kişiselleştirilmiş tıp bağlamında her yaklaşımın genetik yatkınlıklar da incelenerek kişiye hususi olması icap ettiğini vurgulayan Acıbadem Life Danışman Doktoru Tıbbi Genetik Uzmanı Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, hepimiz için geçerli olabilecek yaşlılık karşıtı tavsiyelerini 5 kolay ve etkili maddede özetliyor.
Beslenme ile hücresel sağlığı destekleyin: Araştırmalar, belirli beslenme alışkanlıklarının hücresel yaşlanmayı yavaşlattığını gösteriyor: Sebze, meyve, tam tahıllar, zeytinyağı ve balık benzer biçimde omega-3 açısından varlıklı gıdalar, oksidatif stresi ve kronik inflamasyonu azaltıyor. 2018’de The Lancet’te gösterilen bir emek verme, Akdeniz rejiminin kardiyovasküler hastalık riskini %30 oranında azalttığını gösterdi. Yaban mersini, ıspanak, ceviz ve bitter çikolata benzer biçimde antioksidan açısından varlıklı gıdalar, özgür radikallerin niçin olduğu hücre hasarını önlüyor. Bilhassa C ve E vitamini ile polifenoller bu süreçte etkili oluyor. Hayvan çalışmalarında, kalori alımının %20-30 azaltılması ömrü uzatmış ve yaşa bağlı hastalıkları azalttığı yayınlandı.
Egzersiz ile vücudu ve zihni güçlendirin: Fizyolojik aktivite, yaşlanmaya bağlı kas kaybı (sarkopeni) ve bilişsel gerilemeyi önlemede tehlikeli sonuç bir rol oynuyor. Journal of Aging and Physical Activity’de gösterilen bir meta-analiz, tertipli egzersizin yaşlı bireylerde fonksiyonel kapasiteyi %20 artırdığını gösteriyor.
Uyku ile hücresel onarımı tetiklemek elinizde: Uykunun yaşlanmayı yavaşlatmada tehlikeli sonuç bir unsur olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, “Yetersiz uyku, yaşlanmayı ve inflamatuar süreçleri tetikler. Sleep dergisinde 2020’de gösterilen bir emek verme, tertipli 7-9 saat uykunun bilişsel işlevleri koruduğunu ve demans riskini azalttığını gösterdi” diyor.
Stresi yöneterek kronik inflamasyonu azaltın: Kronik stres, kortizol seviyelerini artırarak inflamasyonu ve yaşlanmayı hızlandırıyor. Nature Reviews Immunology’de gösterilen bir yazı, stresin bağışıklık sistemini zayıflatarak yaşa bağlı hastalıkları tetiklediğini vurguluyor. Mesela; günde 10-15 dakika meditasyon, stres hormonlarını azaltarak zihinsel dayanıklılığı artırmaya destek oluyor. Aile ve arkadaşlarla geçirilen vakit da duygusal sağlığı güçlendiriyor ve stresle başa çıkmayı kolaylaştırıyor.
Bilişsel Sağlığı Destekleyin: Bilişsel gerilemenin yaşlanmanın en büyük endişelerinden biri olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Gözde Yeşil Sayın, “Sadece, beyin plastisitesini destekleyen aktiviteler bu riski azaltabilir. Neurology dergisindeki bir emek verme, bilişsel olarak uyarıcı aktivitelerin Alzheimer riskini %30 oranında azalttığını gösterdi” diyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
