Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafınca kamuoyuna duyurulan ve “vatandaşlık maaşı” olarak malum Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin (GETAD) ayrıntıları ortaya çıktı. Aile ve Toplumsal Politikalar Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen çalışmada, il ve hane bazında gelir düzeylerinin belirlenmesi için hazırlık yapılıyor.
Sabah’tan Öner Yılmaz’ın haberine bakılırsa, taslak çalışmada ilk etapta 2,5 milyon haneye destek sağlanması ve toplam yardım miktarının 1,5 trilyon TL’ye yetişmesi hedefleniyor.
Vatandaşlık maaşını kimler alabilecek?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, hane halkının toplam geliri belirlenen sınırın altında kalan ailelerin gelirini belirli bir düzeye tamamlamayı amaçlayan bir toplumsal yardım modeli olarak dikkat çekiyor.
Taslakta destekten yararlanabilmek için haneye giren toplam gelirin, en düşük emekli maaşı olan 23 bin 552 TL’nin altında bulunması şartı öne çıkıyor. Bu tutarın üstünde geliri bulunan hanelere destek verilmesi planlanmıyor.
Yardım miktarının ise gereksinim durumuna bakılırsa kademeli olarak belirlenmesi öngörülüyor.
Kira, satmaca, enerji ve besin desteği verilmesi öngörülüyor
Taslak kapsamında birden fazla kalemde destek verilmesi planlanıyor.
Yardım programının kapsaması beklenen başlıca alanlar ise şu şekilde sıralanıyor:
- Konut desteği: Elektrik, naturel gaz, barınma ve yakacak yardımları
- Kira yardımı: Bilhassa büyükşehirlerde kira giderlerine destek
- Satmaca desteği: Abonelik ve öteki satmaca giderleri
- Çocuk yardımı: Çocuklu ailelere yönelik destek
- Besin yardımı: Hanelerin temel besin ihtiyaçlarının karşılanması
Bazı hanelere gereksinimlerine bakılırsa kira, enerji ve besin şeklinde birden fazla kalemde destek verilebilecek. Sadece toplam ödeme için belirlenen üst sınırın aşılmaması gerekiyor.
Destek miktarı neye bakılırsa belirlenecek?
Taslak çalışmada, hanelere yapılacak ödemelerin gereksinim düzeyine bakılırsa farklılaştırılması öngörülüyor. Mesela, hanenin geliri 23 bin 552 TL olan bir emeklinin başka hiçbir gelirinin bulunmaması ve kirada oturması durumunda kira yardımı yapılması planlanıyor.
Büyükşehirlerde kira desteğine öncelik verilmesi; Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars şeklinde soğuk iklim koşullarının yaşandığı illerde ise naturel gaz ve öteki enerji giderlerine yönelik yardımların yapılması planlanıyor.
Hane gelirleri iyi mi tespit edilecek?
İhtiyaç sahibi vatandaşların belirlenmesinde Toplumsal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının elindeki verilerden yararlanılması planlanıyor. Sisteme değişik kamu kurumlarından ve kaynaklardan elde edilmiş bilgilerin dahil edilmesi öngörülüyor.
Değerlendirmede şu verilerin dikkate alınması planlanıyor:
- Toplumsal Güvenlik Kurumu kayıtları
- Gelir İdaresi Başkanlığı verileri
- Banka hesap hareketleri
- Tapu kayıtları
- Hanenin maaş ve öteki gelirleri
- Kira ödenip ödenmediği
- Çocuk sahibi olma durumu
- Hanede tek başına yaşama durumu
- Devamlı bakım ve desteğe gereksinim duyulup duyulmadığı
Mevcut verilerden faydalanarak gelir tespiti yapılacak
Taslağa bakılırsa gelir tespiti için vatandaşların kapı kapı dolaşılarak incelenmesi yerine mevcut verilerden yararlanılacak. Emeklilerin de sistemden faydalanacağı tahmin ediliyor.
Yaşlılar ve bakıma muhtaç kişiler öncelikli olacak
Yeni sistemle düşük gelirli ailelerin yanı sıra yaşlı vatandaşların da toplumsal güvenlik ve destek mekanizmalarından yararlanması hedefleniyor.
Yaşlı nüfusun artışı ve bu kesimin karşılaşmış olduğu sorunların destek programında öncelikli olarak dikkate alınması planlanıyor. Devamlı hastalığı bulunan ve bakıma muhtaç kişiler de öncelikli destek alabilecek gruplar içinde içeriyor.
Vatandaşlık maaşı ne süre başlamış olacak?
Taslak takvime bakılırsa, iller bazında yapılacak tespitlerin arkasından sistem ilk olarak belirlenen pilot bölgelerde uygulanacak. Pilot illerin Aralık 2026’ya kadar belirlenmesi, ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor.
Pilot uygulamanın neticeleri değerlendirildikten ve var ise aksaklıklar giderildikten sonrasında sistemin 2027 yılı içinde Türkiye genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor.
Müracaat iyi mi gerçekleştirilecek?
Destekten yararlanmak isteyenlerin oluşturulacak merkezi sisteme kayıt olması gerekecek. Başvuruların e-Devlet ve Toplumsal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üstünden alınması planlanıyor.
Başvuruların, belirlenen kriterler doğrultusunda elektronik sistem vasıtasıyla otomatikman sonuçlandırılması öngörülüyor.
Geliri artanların yardımı kesilebilecek
Sisteme kabul edilen vatandaşların aylık hane gelirlerinin tertipli olarak denetim edilmesi planlanıyor. Gelirinde artış tespit edilen kişilerin destek programından çıkarılması öngörülüyor.
Böylece yardımların, gereksinim sahibi olma kriterlerini karşılayan hanelere yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Vatandaşlık maaşı kartı verilecek
Taslakta, destek almaya hak kazanan vatandaşlar için “vatandaşlık maaşı kartı” çıkarılması da içeriyor. Yardım ödemelerinin bu kartta toplanması planlanıyor.
Vatandaşların destek tutarının bir bölümünü nakit olarak çekebilmesi, besin ve temizlik ürünleri şeklinde temel gereksinimlerini ise kart vasıtasıyla indirimli olarak karşılayabilmesi öngörülüyor.
Toplumsal yardımlarda son durum nedir?
Sabah’ta yer edinen bilgilere bakılırsa, 2026 yılı için toplumsal yardımların toplam tutarı 917 milyar TL olarak belirlenirken, bunun 388 milyar TL’lik bölümünün Aile ve Toplumsal Politikalar Bakanlığı tarafınca vatandaşlara ulaştırılması öngörülüyor.
