Ekonomiden yansıyan veriler piyasalarda endişeyle takip ediliyor. Gömü ve Maliye Bakanlığı’nın açıklamış olduğu sayılara nazaran, Gömü eylül ayında 467,2 milyar, ekim ayında ise 329,9 milyar lira nakit açığı verdi. Ekimde kasaya giren para 1 trilyon 391 milyar lira olurken, harcamalar 1 trilyon 721 milyar lirayı buldu. Yalnızca faiz ödemelerine 279,1 milyar lira ayrılırken, faiz ödemeleri çıkarıldığında da 50,9 milyar liralık açık oluştu. Ocak-ekim döneminde ise toplam nakit açığı 2 trilyon 201,5 milyar liraya ulaşmış oldu.
HARCAMALAR YAVAŞLADI
Vatandaşın alışverişlerinde de değişiklik yaşandı. Kredi ve banka kartlarıyla meydana getirilen harcamaların senelik artış hızı, 30 Ekim haftasında yüzde 32,9’a geriledi. Böylece 2021’den bu yana en düşük seviyeye inildi. Aynı oran 2022 senesinde yüzde 155,3’e kadar yükselmişti. Uzmanlara nazaran harcamalar lira olarak artmaya devam etse de artış hızı belirgin halde yavaşladı.
Ekonomide artan borçlar, yüksek fiyatlar ve nakit sıkışıklığı vatandaşın günlük yaşamına yansıyor.
SORUNLU BORÇLAR
Öte taraftan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun verilerine nazaran, 30 Ekim itibarıyla vatandaşların bireysel kredi kartı borçları 3 trilyon 496 milyar liraya çıktı. Bu meblağ yalnızca bir haftada 82,1 milyar lira arttı. Bankaların zamanında eğitim edemediği toplam krediler ise 983,1 milyar liraya terfi etti. Bu sayı 18 Eylül’de 876,5 milyar liraydı. Ortalama altı haftada sorunlu borçlara 106,6 milyar lira daha eklendi.
ENFLASYON TÖKEZLEDİ
Vatandaşın geçim sıkıntısını ortaya koyan rakamlar da dikkat çekiyor. Ekim ayında senelik enflasyon yüzde 29,77, aylık fiyat artışı ise yüzde 2,58 olarak açıklandı. Aynı dönemde bankalardan kullanılan gerekseme kredileri 2 trilyon 662 milyar liraya terfi etti. Böylece 2026’nın son aylarına girilirken hem kamu nakit açığında hem de vatandaşın kredi ve kredi kartı borçlarında yüksek tutarlara ulaşıldı.
BORÇLAR KABARIYOR
Takipteki bireysel borçlarda da artış yaşandı. BDDK verilerinden meydana getirilen derlemeye nazaran, ödenemediği için takibe alınan bireysel kredi ve kredi kartı borçları yılbaşından 30 Ekim’e kadar yüzde 71 artarak ortalama 405 milyar liraya ulaştı. Takipteki kredi kartı borçları ise 18 Eylül’deki 194,5 milyar liradan 213,8 milyar liraya terfi etti. Altı haftada 19,3 milyar liralık, ortalama yüzde 10’luk artış kaydedildi. Yılbaşından bu yana ödenemeyen gerekseme kredilerinin tutarı da 112,5 milyar liradan 188,8 milyar liraya çıktı.
“GELİRLER ARTMAZSA OLMAZ!”
Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise sayıları yorumlarken, “Ekonomideki rakamlar, hem vatandaşın hem de piyasanın ciddi bir nakit sıkışıklığı yaşadığını gösteriyor. Kredi kartı harcamalarının artış hızının düşmesi, tüketimde yavaşlamaya işaret ederken ödenemeyen borçların büyümesi ödeme gücünün zayıfladığını ortaya koyuyor. Borçların yapılandırılması kısa süreli rahatlama sağlayabilir sadece gelirler yeterince artmadıkça ödeme güçlüğünün sürmesi beklenebilir. Bilhassa takipteki kredilerin hızla büyümesi, önümüzdeki dönemde hem hane halkı hem de bankacılık sistemi açısından yakından izlenmesi ihtiyaç duyulan bir risk oluşturuyor” dedi. Ekonomist Naki Bakır ise Dünya Gazetesi’nde değindiği son yazısında, “Ocak-ekim döneminde faiz ödemeleri 2,5 trilyon liraya ulaşan Gömü, 2,2 trilyon lira nakit açığı verdi. Gömü, üstün dereceli nakit açığının finansmanı ve vadesi gelen 3,4 trilyonluk geri ödemeyi karşılamak için on ayda brüt 5,2 trilyonluk yeni borçlanmaya gitti” uyarısını gündeme taşıdı.
