Temmuz ayı enflasyon rakamlarının açıklanmasının arkasından gözler piyasalardaki son duruma çevrildi. TÜİK verilerine nazaran, enflasyon temmuz döneminde aylık yüzde 2.37’lik beklentisinin altında kalmış olarak yüzde 2.06 seviyesinde gerçekleşirken, senelik artış yüzde 33.52 oldu. Sadece enflasyondaki pozitif yönde gelişmeye karşın, imalat sanayinden yansıyan rakamlar ise ekonomideki dalgalı tablonun göstergesi durumunda. İstanbul Endüstri Odası tarafınca açıklanan Türkiye İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), Temmuz’da 45.9’a gerileyerek son 9 ayın en düşük seviyesine indi. Haziran ayında 46.7 olarak ölçülen endeks, böylece sekiz ay üst üste 50 eşik değerinin altında kalmış olarak imalat sektöründeki bozulmanın sürdüğüne işaret etti. Analistler ise endüstri üretiminden yansıyan gerilemenin; “enflasyonla mücadelede uygulanan sıkı para politikasının sonucu” bulunduğunu belirtiyor.
Prof. Dr. Şener, “Aslen imalat sanayinin yaşamış olduğu daralma, sıkı para politikası neticesinde faiz oranlarının yüksek olmasından kaynaklanıyor.”
İVME KAYBEDİYOR
PMI verilerinde 50’nin üstündeki her kıymet sektörde büyümeye, altındaki kıymet ise daralmaya işaret ediyor. Temmuz 2025 itibarıyla erişilen 45.9’luk kıymet, yalnızca daralmanın sürdüğünü değil; bununla beraber daralmanın hızlandığını da göstergesi durumunda. Zira son 8 aylık döneme bakıldığında, PMI değerleri sırasıyla Ocak’ta 48.3, Şubat’ta 47.6, Mart’ta 47.4, Nisan’da 47.3, Mayıs’ta 47.2, Haziran’da 46.7 ve Temmuz’da 45.9 olarak gerçekleşti. Mevcut tablo, üretimdeki ivme kaybının istikrarlı bir halde arttığının göstergesi durumunda.
MALİYETLER ARTIYOR
Öte taraftan firmaların hammadde ve araç-gereç alımları ise Ekim 2024’ten bu yana süratli şekilde azalmaya devam ediyor. Firmalar ellerindeki stokları tüketerek maliyetleri azaltmaya çalışırken, fiyatlarda ise karışık bir tablo söz mevzusu. Girdi maliyetleri artmaya devam ederken, firmaların ham madde ve araç-gereç için ödedikleri ücretler ise yükseliyor. Analistler, firmaların piyasadaki rekabet sebebiyle karlarını azaltmak zorunda kaldıklarını vurguluyor.
TEKSTİL SIKINTIDA
Sektörel bazda bakıldığında ise tekstil, kimya, metal işleme, makine ve mobilya sektörlerinde daralma dikkat çekici. Otomotiv ve besin endüstri şeklinde bazı alt sektörlerde ise görece daha yatay bir seyir gözlendiği belirtiliyor. Genel tablo, sektörün büyük bir kısmında üretimin azaldığını, siparişlerin daraldığını ve istihdamın baskılandığını gösteriyor.
YÜKSEK FAİZ ETKİSİ
Yüksek faiz oranları ve enflasyonun düşüş eğilimi göstermesinin önemine değinen İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sefer Şener ise yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 27-28 olarak belirtirken, şunları söylemiş oldu: “Enflasyonla yoğun savaşım edilirken, bir taraftan da sıkı para politikası yöntemiyle faizlerin devasa yükseklikte seviyede tutulması, naturel olarak imalat sanayinde ciddi durgunluğa ve sıkıntılara sebep oluyor.”
FİNANSMAN SIKINTISI
Türkiye’deki işletmelerin büyük bir kesiminin, finansman ihtiyacını banka kredileri ile karşıladığına dikkat çeken Prof. Dr. Şener, “Dolayısıyla işletmelerin ana para yeterlilik oranlarının düşük olması, yüksek faiz dönemlerinde imalat sanayinde ciddi sıkıntılara yol açıyor. Bu bilhassa tekstil sektöründe devasa yükseklikte düzeyde hissediliyor. Sadece bu durumun direkt doğruya kur seviyesindeki düşüklükten kaynaklandığını söylemek mümkün değil. Doğrusu nispeten kurların tesiri olmakla beraber, aslolan tesir finansmana erişimin zorluğundan” diye konuştu.
“BEKLENEN SONUÇ”
Enflasyon algısı dolayısıyla hem sanayicilerin hem de toplumun fiyatlama davranışlarının normalin oldukça üstünde gerçekleştiğini de vurgulayan Prof. Dr. Şener, “Bu yüzden enflasyon algısı iyileştirildiğinde, fiyatlama düzgüsel seviyesine ulaştığında, endüstri sektörü rahatlayacaktır. Sözün aslı, bu kadar sıkı para politikası uygulanan bir dönemde imalat endüstri ve PMI verilerinin devamlı düşüş göstermesi beklenen bir sonuçtur. Bu durumun finansmana erişimin sınırı olan olmasından kaynaklandığı ve uzun vadeli yapısal sorunlara niçin olmayacağı bilinmeli” dedi.
Üretimdeki düşüşe paralel olarak istihdamda da azalma yaşandığı belirtilirken, bilhassa ufak ve orta ölçekli üretici firmalar içinde kapasite kullanım oranlarında gerilemelerin dikkat çekmiş olduğu vurgulanıyor.
“YAPISAL REFORM GEREK”
Volkan Tebrizcik (Kamuoyu Araştırmacısı)
“Temmuz 2025 PMI verileri, Türkiye’nin imalat sektöründe yapısal bir durgunluk yaşadığını ve bu durgunluğun gelecek aylarda da sürme riskini taşıdığını ortaya koyuyor. Ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği açısından üretimi destekleyecek yapısal reformlara gereksinim var. Temmuz ayı özelinde hem yeni siparişlerde hem de ihracat siparişlerinde düşüş yaşandığı anlaşılıyor. Yeni siparişlerdeki daralma son 4 ayın en sert seviyesine ulaştı. Bu durum üretimin de aynı oranda yavaşlamasına yol açtı.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
