İsrail ile İran içinde yaşanmış olan askeri gerilim, yalnızca iki ülkeyi değil, Asya’dan Kafkasya’ya ve Orta Doğu’nun kalbine kadar uzanan geniş bir coğrafyadaki kırılmayı tetikledi. Avrupa’nın önde gelen strateji kuruluşlarından İtalya merkezli Special Eurasia’nın yayımladığı son ‘Jeopolitik Risk’ raporu, İsrail-İran Savaşı’nın peşinden bölgedeki dengelerin iyi mi sarsıldığını ve küresel ölçekte ne tür sonuçlar doğurduğunu ayrıntılarıyla ortaya koyuyor. İsrail’in Natanz ve Fordo tesislerine ABD ile beraber düzenlemiş olduğu saldırıların peşinden tüm bölge sarsılmaya başladı. DEAŞ Suriye’de tekrardan saldırıya geçti, Orta Asya’da enerji rotaları tekrardan şekillenmeye başladı, Kafkasya’da siyasal değişimler hız kazanmıştır. İşte o raporun bilgileri:
Avrupa’nın mühim strateji kuruluşlarından Special Eurasia’nın raporuna nazaran İsrail-İran Savaşı bölgenin küresel enerji güvenliğini iyi mi sarsabileceğini gözler önüne serdi.
ÜÇ ÖNEMLİ SONUÇ
Avrupa’nın en dinamik strateji kuruluşlarından İtalya merkezli Special Eurasia’nın yeni ‘Jeopolitik Risk’ raporunda İsrail-İran savaşına dikkat çekildi. Rapordaki bilgilere nazaran 13 Haziran’da İsrail ve ABD’nin İran’a ilişik Natanz ve Fordo nükleer tesislere düzenlemiş olduğu eşzamanlı hava saldırısı, bölgedeki tüm dengeleri altüst etti. Rapora nazaran harp üç sonucu gözler önüne serdi: İran ağır darbeler almasına karşın misilleme kapasitesini koruyor; İsrail, haber alma ve hava enerjisini geniş coğrafyada kullanabiliyor; ABD ise halen bölgede belirleyici askeri erkek oyuncu olmaya devam ediyor.
ENERJİ GÜVENLİĞİ KRİZİ
Savaşın küresel çerçevedeki ilk büyük tesiri kendisini enerji güvenliği ve global iktisat üstünde gösterdi. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi küresel petrol arz zincirini tedirgin etti. Boğaz açık kalsa da, bu kriz Ortadoğu’daki her sıcak çatışmanın dünya ekonomisine direkt yansıdığını gösterdi. Rapordaki bilgilere nazaran harp ile beraber gerçekleşmeye süregelen jeopolitik çatlak şu şekilde:
SURİYE KIRILMANIN EŞİĞİNDE
İsrail-İran savaşının ortasında terör örgütü DEAŞ; 10 Haziran’da Suriye’de bir kiliseye düzenlemiş olduğu saldırıyla 30’dan fazla sivili katletti. Bu fiil, örgütün sahada halen koordineli hücum kapasitesine haiz bulunduğunu gösterdi. Teşkilat yapmış olduğu açıklamada hem İran’ı hem İsrail’i “kafir” duyuru etti ve eylemlerine devam edeceği tehdidinde bulunmuş oldu. Bu gelişme, Suriye’nin parçalanmış yapısının ne denli kırılgan bulunduğunu bir kez daha gösterdi. Ülkedeki köktencilik örgütlerin Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara’ya yönelik “hain” suçlamaları, iç çekişmeleri de körüklüyor. İdlib’deki grupların birbirine karşı konumlanması ülkedeki yeni iç gerilimin bu kentten doğabileceği endişesini arttırıyor. Gerek İsrail-İran Savaşı gerekse de Suriye’de yükselmeye süregelen iç gerginlikler tüm bölgede yeni göç dalgaları ve insani kriz riskini de artırıyor.
ORTA ASYA’DA ARAYIŞ
Harp, Orta Asya devletlerinde de kaygı yarattı. Bilhassa Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan şeklinde İran üstünden enerji taşımacılığı icra eden ülkeler, Hürmüz Boğazı riskine karşı alternatif yollar arayışına girdi. Bu bağlamda Çin’in “Orta Koridor” yatırımlarına hız verdiği gözlendi. 15 Haziran’daki Astana Zirvesi’nde Çin, Dönem-Yol Girişimi kapsamında Kazakistan ve Kırgızistan’a yeni demiryolu projeleri vaat etti. Avrupa Birliği’nin (AB) de bölgeye ilgisi arttı. Mayıs sonunda düzenlenen Orta Asya–İtalya Zirvesi’nde dijital altyapı, enerji ve güvenlik başlıklarında iş birlikleri gündeme geldi. Bu gelişmeler, bölgedeki fazlaca kutuplu denge arayışlarını ve Çin-Avrupa rekabetini netleştiriyor.
Harp ile beraber Orta Asya ve Kafkasya’da değişen güç dengelerinin hızlanmaya başladığı ifade ediliyor.
KAFKASYA RUSYA’DAN KOPUYOR
Harp ile beraber Kafkasya’daki siyasal hareketlenme öne çıktı. Gürcistan’da karşıcılık liderlerinin “ulusal güvenlik” nedeni öne sürülerek tutuklanması geniş çaplı protestolara yol açtı. AB, Tiflis’e karşı resmi açıklamalar yayımladı. Azerbaycan, İsrail-İran savaşının peşinden askeri güçlerini alarm seviyesine geçirirken Ermenistan’daki güvenlik endişesi arttı. Her iki ülkenin de harp ile beraber Rusya’dan uzaklaştığı gözlemlendi.
KIRILGANLIKLAR ORTAYA ÇIKTI
İsrail-İran Savaşı ile beraber Asya’dan, Kafkasya’ya ve Orta Doğu’ya kadar tüm ülkeler güvenlik, enerji, iktisat, iç politika ve terör alanlarının tamamını kapsayan acil çözüm formülleri üretmeye başlamış durumdalar. Harp bu geniş coğrafyada ani istikrarsızlık kırılmaları yaşanabileceğini gözler önüne sermiş durumda.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
