Merkez Bankası’nın 23 Ekim haftasına ilişkin açıklamış olduğu veriler, rezervlerdeki düşüşün hem döviz hem de altın kaynaklı bulunduğunu ortaya koydu. 16 Ekim’de 169 milyar 97 milyon dolar olan toplam rezervler, 23 Ekim’de 162 milyar 191 milyon dolara geriledi. Böylece Türkiye’nin brüt rezervlerinde yalnızca yedi günlük dönemde yüzde 4,1 oranında azalma meydana geldi. Döviz rezervleri 62 milyar 148 milyon dolardan 59 milyar 45 milyon dolara düşerken, altın rezervleri 106 milyar 949 milyon dolardan 103 milyar 146 milyon dolara indi. Toplam kaybın 3 milyar 103 milyon doları dövizden, 3 milyar 803 milyon doları ise altın rezervlerinin dolar cinsinden tutarındaki azalmadan kaynaklandı.
Net biriki hesaplanırken bankanın döviz yükümlülükleri de dikkate alınıyor. Swap hariç net biriki ise geçici döviz takası işlemlerinin tesiri çıkarıldığında ortaya çıkan durumu gösteriyor.
BİR YILDA 23 MİLYAR DOLAR
Son bir senelik tablo incelendiğinde rezervlerde oldukça daha büyük dalgalanmalar yaşandığı görülüyor. 24 Ekim 2025’te 185,51 milyar dolar olan brüt rezervler, 23 Ekim 2026 itibarıyla 162,19 milyar dolara geriledi. Böylece bir yılda ortalama 23,32 milyar dolarlık, yüzde 12,6 oranında düşüş gerçekleşti. Rezervlere ilişkin irdelemenin en mühim ayrıntılarından biri, açıklanan 162,2 milyar doların tamamının Merkez Bankası’nın herhangi bir yükümlülüğü olmadan kullanabileceği para olmaması. Ekonomide brüt biriki, net biriki ve swap hariç net biriki olmak suretiyle üç ayrı gösterge izleniyor. Brüt biriki, Merkez Bankası’nın elinde bulunan toplam döviz ve altın varlıklarını gösteriyor.
5,7 MİLYAR DOLARLIK SATIŞ
Analistlere gore Merkez Bankası rezervlerindeki gerileme yalnızca altın fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanmıyor. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına gore, 23 Ekim haftasında Merkez Bankası ortalama 5,7 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirmiş oldu. Aynı dönemde altın fiyatlarındaki düşüş net rezervleri ortalama 2,5 milyar dolar negatif etkilerken, bankaların Merkez Bankası’nda tuttuğu dövizlerin 1,9 milyar dolar artması brüt rezervlerdeki kaybı sınırladı.
SERT HAREKETİ DİZGİNLEME
Meydana getirilen analizlerde, Merkez Bankası rezervlerindeki gerilemenin iki mühim sebebi olarak döviz satışları ve altın fiyatlarındaki düşüş öne çıkıyor. Türkiye’de dalgalı kur sistemi uygulanmasına karşın Merkez Bankası, döviz piyasasındaki sert hareketleri sınırlamak amacıyla piyasaya dolar sağlayabiliyor. Bu işlemler bankanın kendi kaynaklarından karşılandığında rezervler azalıyor. Öte taraftan 23 Ekim itibarıyla 162,2 milyar dolarlık toplam rezervin 103,1 milyar dolarını altın varlıkları oluşturuyor. Bu da rezervlerin yüzde 63,6’sının altından meydana geldiğini gösteriyor.
RİSKLERİ ARTIRIYOR
Analistlerin değerlendirmelerine gore, Merkez Bankası rezervlerinde son bir yılda yaşanmış olan sert dalgalanmalar, Türkiye ekonomisinin dış gelişmelere ve döviz talebine karşı hassasiyetini ortaya koyuyor. 30 Ocak 2026’da 218,16 milyar dolara ulaşan brüt rezervler, 27 Mart’ta 155,34 milyar dolara, 26 Haziran’da ise 149,20 milyar dolara kadar geriledi. Ağustos ayında 188,45 milyar dolara yükselen rezervler, 23 Ekim itibarıyla tekrardan 162,19 milyar dolara düştü.
Ekonomistlere gore bilhassa şubat sonundan mart sonuna kadar yaşanmış olan ortalama 55 milyar dolarlık gerileme, senenin en dikkat çekici kırılmalarından biri oldu. Bu süreçte jeopolitik gelişmeler, döviz talebi ve altın fiyatlarındaki değişimler belirleyici oldu.
DOLAR ARTACAK MI?
Uzmanlar, rezervlerdeki azalmanın kalıcı hale gelmesi durumunda döviz kuru üstündeki baskının artabileceğine, bunun da ithal enerji, ilaç ve endüstri ürünleri üstünden enflasyonu negatif etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise ortaya çıkan tabloyu şöyleki değerlendiriyor: “Merkez Bankası rezervlerinin 30 Ocak’taki 218,2 milyar dolarlık zirveden 23 Ekim’de 162,2 milyar dolara gerilemesi, yüzde 25,7’lik kayba işaret ediyor. Sadece bu düşüşün tamamını döviz yada fiziki altın satışı olarak değerlendirmek doğru değil.”
