Türkiye, yüksek enflasyonla savaşım ederken bu kez küresel enerji piyasalarından meydana gelen yeni bir maliyet baskısıyla karşı karşıya. Merkez Bankası’nın 30 Ekim’de yayımladığı Para Politikası Kurulu toplantı özetine bakılırsa, Brent petrolün varil fiyatı eylülde averaj 117 dolar olurken, ekimin ilk 20 gününde ortalama 127 dolara terfi etti. Petrolün uzun süre yüksek seviyelerde kalması, enflasyondaki düşüşü yavaşlatabilecek mühim risklerden biri olarak görülüyor.
YÜZDE 49 ARTTI
Türkiye’nin enerji ithalatına ödediği meblağ tehlikenin boyutunu gösteriyor. TÜİK verilerine bakılırsa, 2025 yılının eylül ayında enerji ithalatına 4 milyar 539 milyon dolar ödenirken, bu meblağ 2026’nın aynı ayında 6 milyar 775 milyon dolara çıktı. Böylece bir senelik artış yüzde 49,3 olurken, yalnızca bir aylık faturadaki fark 2 milyar 236 milyon dolara ulaştı.
Petrol fiyatlarındaki artış Türkiye’nin cari açığını da etkileyebilecek büyüklükte. Merkez Bankası verilerine bakılırsa ağustos itibarıyla 12 aylık cari açık 42,1 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Petrolün 100 dolardan 140 dolara yükselmesi durumunda hesaplanan 9,4 milyar dolarlık ilave ham petrol maliyeti, öteki koşullar değişmezse cari denge üstünde aynı büyüklükte negatif baskı oluşturacağı vurgulanıyor.
BEDELİ 4,7 MİLYAR DOLAR
Türkiye, 2025 senesinde ortalama 31,9 milyon ton ham petrol ithal etti. Bu miktar ortalama 234 milyon varile karşılık geliyor. İthal edilen miktarın değişmediği varsayıldığında, petrolün varil fiyatındaki her 10 dolarlık artışın senelik brüt maliyeti ortalama 2,34 milyar dolar yükseliyor. Fiyatın 20 dolar artması ise 4,68 milyar dolarlık ilave ödeme anlamına geliyor. Üstelik bu hesaplamaya ithal edilen benzin, motorin ve öteki petrol ürünleri dahil değil.
37,5 MİLYAR DOLAR OLUR MU?
Brent petrolün varil fiyatının 100 dolar olması durumunda Türkiye’nin senelik ham petrol ithalat maliyeti 23,4 milyar dolar seviyesinde kalırken, fiyatın 120 dolara yükselmesiyle bu meblağ 28,1 milyar dolara çıkıyor. Yalnızca 20 dolarlık artış, senelik faturaya 4,7 milyar dolarlık ek yük getiriyor. Brent petrolün 140 dolara erişmesi halinde maliyet 32,8 milyar dolara yükselirken, 100 dolarlık senaryoya bakılırsa fark 9,4 milyar doları buluyor. En yüksek fiyat senaristliği olan 160 dolarda ise Türkiye’nin senelik ham petrol ithalat faturası 37,5 milyar dolara ulaşıyor.
MALİYET BASKISI BÜYÜYOR
Petroldeki artışın günlük yaşama en süratli yansıdığı alanlardan biri akaryakıt. Bir varil petrol ortalama 159 litreye karşılık geliyor. Dolar kurunun 50 lira olduğu varsayımıyla, petrolün 100 dolardan 120 dolara yükselmesi ham petrolün litre başına maliyetini ortalama 6,29 lira artırıyor. Fiyat 140 dolara çıktığında bu fark 12,58 liraya, 160 dolarda ise 18,87 liraya ulaşıyor. Petrolün pahalanması yalnızca vasıta sahiplerini ilgilendirmiyor. Traktörlerin kullandığı mazottan ürünlerin tarladan markete taşınmasına kadar birçok aşamada akaryakıt maliyeti bulunuyor.
ASIL TEHLİKE KALICI OLMASI
Merkez Bankası’nın son verilerine bakılırsa eylülde enerji tutarları aylık yüzde 6,25 artarken, senelik tüketici enflasyonu yüzde 29,73 seviyesine geriledi. Sadece petrol fiyatlarının yüksek kalması, enflasyondaki düşüşü zorlaştırabilecek yeni bir maliyet baskısı oluşturuyor.
