Ortadoğu’da siyasal ve askeri dengeler tekrardan şekillenirken milyarlarca dolarlık enerji projelerinin arkasındaki iş ilişkileri de münakaşa yaratıyor. Reuters’ın geçtiğimiz gün yayımladığı araştırmaya gore ABD Başkanı Donald Trump’ın yakın çevresinden Tom Barrack’ın uzun senelerdir iş yapmış olduğu yatırımcı Ziad Ghandour’un yönettiği TI Capital, Irak petrolünü Suriye üstünden Akdeniz’e ulaştırmayı hedefleyen Kerkük-Banyas boru hattı projesine dahil edildi. Barrack’ın aynı yatırım grubu tarafınca yönetilen ayrı bir gayrimenkul girişiminde belirli koşullarda karın yüzde 20’sine kadar hisse alma hakkının bulunmuş olduğu da resmi mali bildirimlerde yer aldı.
ESKİ İŞ ORTAĞI
Reuters’a konuşan iki kaynağa gore Barrack’ın, İran savaşı sonrasında Iraklı ve Suriyeli yetkililerle gerçekleştirdiği görüşmelerde TI Capital’in projeye dahil edilmesi için girişimlerde bulunmuş olduğu öne sürüldü. Haziran ayında Irak yönetimiyle meydana getirilen ortak açıklamada firmanın adı bilhassa belirtilirken, temmuz ayında TI Capital, ABD’li Chevron ve Katar merkezli UCC Tüm ortaklık’in de bulunmuş olduğu konsorsiyumda yer aldı. Firmalar, Kerkük-Banyas hattının tekrardan işler hale getirilmesine yönelik teknik ve mali emek harcamalar için mutabakata vardı.
KAR PAYI AYRINTISI
Barrack’ın ABD Hükümet Etik Ofisi’ne sunmuş olduğu belgelere gore TI Capital tarafınca yönetilen ACD-TI Oakley Investment adlı gayrimenkul girişiminde, belirli koşullarda karın yüzde 20’sine kadar hisse alma hakkı bulunuyor. Barrack’ın 2024 senesinde aynı girişimde ücretli danışmanlık görevi üstlendiği de bildirildi. Sadece söz mevzusu mali bağlantı petrol boru hattında direkt hissedarlık anlamına gelmiyor. Reuters, Barrack’ın boru hattından kazanç elde edeceğine ilişkin herhangi bir kanıta ulaşamadığını bilhassa altını çizdi.
ENERJİ HESABI
Ortaya atılan iddialar, Barrack’ın bölgedeki diplomatik rolünü tekrardan münakaşaya açtı. Türkiye Büyükelçiliğinin yanı sıra Suriye ve Irak dosyalarında da vazife üstüne alan Barrack, Ankara-Şam ilişkilerinden SDG/YPG meselesine, İsrail-Suriye geriliminden İran politikasına kadar birçok eleştiri başlıkta temaslar yürütüyor. Daha ilkin Ortadoğu’daki sınırlar, ekonomik bütünleşme ve yeni tecim koridorları hakkında açıklamalarda bulunan Barrack’ın, geçmiş iş ilişkileri bulunan bir firmanın enerji projesinde yer almasını desteklediği iddiası, dış ilişkiler ile hususi ticari çıkarlar arasındaki sınırı gündeme taşıdı.
KRİTİK GÜZERGAH
Öte taraftan Kerkük-Banyas hattı Türkiye açısından da stratejik ehemmiyet taşıyor. Ankara, Irak üstünden Basra Körfezi’ni Türkiye’ye ve Avrupa’ya bağlaması planlanan Kalkınma Yolu Projesi ile bölgesel tecim ve lojistik ağlarında merkez olmayı hedefliyor. Irak petrolünün Suriye üstünden Akdeniz’e taşınması ise alternatif bir ihracat güzergah olarak tanımlanıyor. İki projenin direkt rakip olduğu söylenemese de Irak’ın enerji akışında değişik güzergahların güçlenmesi, Türkiye’nin bölgesel enerji ve tecim hedeflerini etkileyebilecek gelişmeler içinde değerlendiriliyor.
HÜRMÜZ HIZLANDIRDI
2003’teki ABD işgalinin arkasından dönem dışı kalan Kerkük-Banyas hattının tekrardan açılmasına yönelik planlar, İran savaşı esnasında Hürmüz Boğazı’ndaki petrol taşımacılığının aksamasıyla hız kazanmıştır. Reuters’a data veren kaynaklar, projenin minimum dört yıl sürebileceğini ve maliyetinin 15 milyar dolara ulaşabileceğini belirtti. TI Capital’in Irak’ın mühim organik gaz rezervlerinden Akkas sahasına yönelik başka bir konsorsiyumda da yer alması dikkat çekti. Firmanın Suriye’nin Tartus Limanı’ndaki projelerde etkinlik gösterdiği iddiası ise Reuters tarafınca bağımsız olarak doğrulanamadı.
ETİK UYARISI
Barrack’ın Ziad Ghandour ile iş ilişkilerinin minimum 2020 yılına uzandığı belirtiliyor. Reuters’ın görüşlerine başvurduğu eski Beyaz Saray etik hukukçusu Richard Painter, Barrack’ın ticari bağlantısı bulunan şirketle ilgili karar süreçlerinden tamamen uzak durması icap ettiğini savundu. Öteki uzmanlar da kamu görevinin hususi ticari çıkarları desteklemek amacıyla kullanılmasını yasaklayan düzenlemelere dikkat çekti. Sadece Barrack hakkında bu vaka sebebiyle kesinleşmiş bir etik ihlali yada cezai mesuliyet tespiti bulunmuyor.
WASHINGTON REDDETTİ
ABD Dışişleri Bakanlığı ise Barrack’ın Kerkük-Banyas projesinde herhangi bir görevi yada mali menfaati bulunmadığını deklare etti. Bakanlık, Barrack’ın TI Capital tarafınca yönetilen gayrimenkul girişimiyle ilişkisini kabul ederken, diplomatik açıklamalarının ABD’nin bölgesel enerji politikalarını yansıttığını savundu. Açıklamada ek olarak Barrack’ın etik yükümlülüklerine uygun hareket ettiğinin onaylandığı açıklandı.
