Orta Doğu’dan Güneydoğu Asya’ya uzanan müdafa iş birliklerinde yeni bir sayfa açılıyor. Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya, 21 Ekim’de Doha’da imzaladıkları Bedir Mutabakat Zaptı ile ortak askeri üretim, teknoloji paylaşımı ve müdafa sanayisi yatırımlarında güçlerini birleştirme sonucu aldı. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın 7 Ağustos’ta imzaladığı Mekke Ortak Müdafa Anlaşması’nın üstünden yalnızca 75 gün geçmişken gelen yeni adım, birbirini tamamlayan iki değişik iş birliği modelini gündeme taşıdı. Mekke, silahlı saldırılara karşı ortak savunmayı öngörürken Bedir, bu iş birliğinin endüstri ve teknoloji boyutunda yeni imkanlar oluşturmayı amaçlıyor.
Mutabakata Türkiye adına Ulusal Müdafa Bakanı Yaşar Güler ve Müdafa Sanayii Başkanı Haluk Görgün imza attı. Katar’ı Müdafa İşlerinden Görevli Devlet Bakanı Şeyh Suud bin Abdurrahman Al Sani, Pakistan’ı Müdafa Bakanı Khawaja Muhammed Asıf, Endonezya’yı ise Müdafa Bakan Yardımcısı Yusuf Jauhari temsil etti.
3,7 TRİLYON DOLARLIK EKONOMİ
Dört ülkenin oluşturduğu ekonomik büyüklük, anlaşmanın dikkat çeken yönlerinden biri. Dünya Bankası’nın verilerine bakılırsa Türkiye’nin gayrisafi yurt içi hasılası ortalama 1 trilyon 597 milyar dolar, Endonezya’nın 1 trilyon 446 milyar dolar, Pakistan’ın 407 milyar dolar, Katar’ın ise 216 milyar dolar seviyesinde. Toplam ekonomik büyüklük 3 trilyon 666 milyar dolara ulaşırken, dört ülkenin toplam nüfusu ise ortalama 630 milyon.
57 MİLYAR DOLARLIK HARCAMA
Askeri veriler de ortaklığın ölçeğini ortaya koyuyor. Stockholm Internasyonal Sulh Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) verilerine bakılırsa Türkiye’nin askeri harcamaları 30 milyar, Pakistan’ın 11,9 milyar, Endonezya’nın ise ortalama 15 milyar dolar düzeyinde. Yalnızca bu üç ülkenin senelik askeri harcamaları 57 milyar dolara yaklaşıyor.
SİLAH PAZARININ İKİ DEV ALICISI
Bedir Mutabakatı’nın dikkat çekici bir başka yönü, dünyanın en büyük tabanca ithalatçılarından ikisini aynı masada buluşturması. SIPRI’nin 2021-2025 dönemine ilişkin araştırmasında Katar dünyanın dördüncü, Pakistan ise beşinci büyük tabanca ithalatçısı konumunda. Katar küresel büyük tabanca ithalatının yüzde 6,4’ünü, Pakistan ise yüzde 4,2’sini gerçekleştirmiş oldu. Katar’ın tabanca ithalatı önceki beş senelik döneme bakılırsa yüzde 106, Pakistan’ınki yüzde 66 arttı. Pakistan’ın tabanca alımlarının yüzde 80’i Çin’den karşılanırken Katar aynı dönemde 100 harp uçağı teslim aldı.
TÜRKİYE’NİN 10,9 MİLYAR DOLARLIK GÜCÜ
Ortaklığın teknoloji ve sistem geliştirme ayağında Türkiye’nin müdafa sanayisi öne çıkıyor. Türk müdafa ve havacılık sektörünün ihracatı 2025’te 10,05 milyar dolara ulaşırken 2026’nın ilk dokuz ayında ortalama 6,9 milyar dolar olarak gerçekleşti. Eylül sonu itibarıyla son 12 aylık ihracat ise 10,9 milyar dolara terfi etti. İnsansız hava araçları, zırhlı sistemler, harp gemileri, elektronik harp, radar ve cephane teknolojileri, Türkiye’nin ortak projelere taşıyabileceği başlıca kabiliyetler içinde bulunuyor. Nitekim dört ülkenin müdafa sanayisi alanındaki iş birliğinin geçmişi de yeni değil. Türkiye ile Endonezya içinde 48 tane KAAN harp uçağını kapsayan antak kalma bulunuyor.
İKİ KURULLU YENİ MEKANİZMA
Bedir Mutabakatı’nın dikkat çeken ayrıntılarından biri de karar mekanizması. Antak kalma kapsamında oluşturulan Yürütme Kurulu ortak projeleri belirleyecek, Stratejik Kurul ise projeleri onaylayarak uygulama takvimine bağlayacak. Böylece ülkeler içinde proje seçimi, karar alma ve uygulama süreçlerinin kurumsal bir yapı üstünden yürütülmesi hedefleniyor. Katar yönetiminin açıklamasına bakılırsa dört ülkenin üstünde uzlaşacağı şartlarla başka dost ülkelerin de ilerleyen dönemde mutabakata iştirak etmesi mümkün.
