Doğu Akdeniz’de naturel gaz, deniz yetki alanları ve enerji koridorları üstünden yürütülen güç mücadelesi, Libya’dan gelen kararla yeni bir aşamaya taşındı. Bingazi merkezli Libya Temsilciler Meclisinin, Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını 20 Ekim’de onaylaması, Atina-Kahire-Tel Aviv hattında diplomatik hareketliliğe niçin oldu. Senelerdir Türkiye’nin karşısında konumlanan Halife Hafter’e yakın siyasal yapının tutum değiştirmesi ise gelişmenin en dikkat çekici yönü oldu. Libya’nın batısındaki Trablus yönetimiyle antak kalma icra eden Ankara, artık ülkenin doğusundaki siyasal aktörlerden de destek görüyor. Bu durum, Yunanistan’ın Libya üstünden Türkiye’yi dengeleme hesaplarını zorlaştırırken, Akdeniz’deki eski cepheleşmenin tekrardan şekillenebileceğine işaret ediyor.
KAHİRE’DEN SERT ÇIKIŞ
Kararın peşinden Mısır Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın geçersiz bulunduğunu ve hiçbir hukuki netice doğurmadığını savundu. Kahire yönetimi ek olarak, mutabakatın kendi münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığındaki haklarını ihlal ettiğini ileri sürdü. Sadece Mısır’ın sert tepkisi, Ankara ile son dönemde gelişen ilişkiler sebebiyle dikkat çekiyor. İki ülke ortak askeri tatbikatlar düzenleyip müdafa işbirliğini güçlendirirken, Kahire öteki taraftan Yunanistan ve Cenup Kıbrıs’la enerji ve güvenlik ortaklığını sürdürüyor. Eylülde Mısır, Yunanistan ve Rum yönetiminin müdafa bakanlarının Kahire’de buluşması da bu politikanın somut göstergelerinden biri olmuştu. Analistlere nazaran, Mısır açısından temel hesap, Doğu Akdeniz gazını kendi tesislerinde işleyerek Avrupa’ya taşıyan enerji merkezi konumunu korumak.
Yaycı: “Yunanistan’ın Girit ve çevresindeki adalara dayanarak ileri sürdüğü geniş deniz yetki alanları, yalnızca Türkiye’nin değil, Libya’nın da deniz yetki alanı iddialarıyla çakışmaktadır. Doğu Akdeniz’de İsrail, Yunanistan ve GKRY içinde enerji, müdafa ve güvenlik alanlarında geliştirilen işbirlikleri Türkiye açısından dikkatle değerlendirilmelidir.”
ATİNA’NIN 12 MİL PLANI
Yunanistan cephesinde ise diplomatik tepkinin ötesine geçen seçenekler tartışılıyor. Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, 21 Ekim’deki açıklamasında ülkesinin karasularını genişleteceğini, sadece bunun zamanını kendilerinin belirleyeceğini söylemiş oldu. Bilhassa Girit’in güneyi ve batısında 12 deniz mili seçeneğinin tekrardan gündeme gelmesi, Ankara açısından yakından izlenen başlıklardan biri. Atina’nın ikinci hamlesi ise Mısır’la 2020’de imzaladığı kısmi deniz yetki alanları anlaşmasını genişletmek olarak dillendiriliyor. Nitekim Yerapetritis, Kahire ile bu mevzunun gelecekte görüşülebileceğini de doğruladı. Yunanistan ek olarak Libya kararını BM Güvenlik Konseyi’ne taşıyarak Avrupa Birliği ve internasyonal ortakları üstünden diplomatik baskıyı artırmaya yöneldi.
İSRAİL DE DEVREYE GİRDİ
Doğu Akdeniz’deki gelişmelere İsrail’in verdiği tepki ise yeni güvenlik ortaklıklarının geleceği açısından ehemmiyet taşıyor. Tel Aviv yönetimi, Libya’nın kararını sert halde kınarken anlaşmanın bölgedeki yakın müttefiklerinin egemenlik haklarını ihlal ettiğini savundu. Analistlere nazaran, Yunanistan-İsrail-Cenup Kıbrıs askeri ortaklık ile Mısır-Yunanistan-Cenup Kıbrıs enerji ortaklığı birleştiğinde, Türkiye’nin karşısında birbirini tamamlayan yeni bir güvenlik yapılanması oluşması ihtimali güçleniyor. Sadece Kahire’nin Ankara ile gelişen ilişkileri, dört ülkenin tek bir cephede buluşmasının önündeki mühim belirsizliklerden biri olarak gösteriliyor.
2 MİLYAR EUROLUK KABLO
Akdeniz’deki rekabetin bir başka boyutu ise Yunanistan ile Cenup Kıbrıs’ı bağlaması planlanan deniz altı elektrik kablosu. İsrail’e kadar uzatılması hedeflenen Great Sea Interconnector projesi, ortalama 2 milyar euroluk maliyeti ve tartışmalı deniz alanlarından geçecek güzergahıyla yeni gerilimlerin merkezinde bulunuyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın New York’ta Yunanistan Başbakanı Miçotakis’e yapmış olduğu enerji teklifini açıklarken, elektriğin 2 bin kilometre uzaklıktan taşınması yerine Türkiye’den temin edilebileceğini belirtti. Erdoğan’ın yalnızca 70 mil uzaklıktaki Türkiye anakarasından Kıbrıs’a su, elektrik ve naturel gaz sağlanabileceği mesajı, Ankara’nın enerji rekabetine sunmuş olduğu alternatif olarak öne çıkıyor.
MISIR KRİTİK KONUMDA
Son gelişmeler ışığında bölgesel denklemi yorumlayan Internasyonal İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni ise, “Libya’daki gelişmenin peşinden Doğu Akdeniz’de üç tehlikeli sonuç başlık ehemmiyet kazanmış durumda. Atina’nın 12 mil seçeneğini ne vakit ve hangi bölgede kullanacağı, Mısır’ın Türkiye ile yakınlaşırken Yunanistan’la deniz yetki ortaklığını ne seviyede genişleteceği ve İsrail’in mevcut askeri işbirliğini iyi mi derinleştireceği önümüzdeki devrin temel sorularını oluşturuyor” dedi.
“YUNANİSTAN KAYBETTİ!”
Müstafi Tümamiral Doç. Dr. Cihat Yaycı ise Türkiye’nin Libya hamlesinin Doğu Akdeniz’deki dengeleri değiştirdiğini gündeme taşırken, kamuoyuna şu açıklamayı yapmış oldu: “Yunanistan, senelerce Libya Temsilciler Meclisinin onayı bulunmadığını gerekçe göstererek anlaşmanın geçersiz bulunduğunu iddia etti. Yunanistan açısından aslolan stratejik yitik budur: Libya’yı Türkiye’ye karşı kullanma hesabı mühim bir darbe almıştır. Anadolu’nun kıta sahanlığı, Yunan adaları sebebiyle ortadan kalkmaz!”
