Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’ın 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladığı Mekke Ortak Müdafa Anlaşması, Ortadoğu ile Cenup Asya arasındaki güvenlik dengelerini tekrardan münakaşaya açtı. Anlaşmaya nazaran taraflardan birine yönelik silahlı hücum, üç ülkeye yönelik hücum olarak değerlendirilecek. Riyad, Ankara ve İslamabad anlaşmanın belirli bir ülkeyi hedef almadığını ve müdafa amaçlı bulunduğunu bilhassa vurguluyor. Sadece Hindistan açısından sorun yalnızca metnin ne söylediği değil, Türkiye ve Pakistan arasındaki mevcut stratejik ilişkilerin Suudi Arabistan’ın askeri ve ekonomik ağırlığıyla birleşmesi. Asya’daki jeopolitik dengeler üstüne dosyalar yayımlayan “The Dış ilişkiler uzmanı”, anlaşmanın Hindistan’a karşı hazırlanmadığını, fakat Hindistan-Pakistan ilişkilerinin yürümüş olduğu stratejik ortamı değiştirdiğini belirtiyor.
Ankara, 1950’lerde Pakistan’la aynı Batı merkezli güvenlik mimarisinin içinde yer almşıtı.
“MÜSLÜMAN NATO’SU” MU?
Anlaşmanın imzalanmasından derhal sonrasında internasyonal medyada “İslami NATO” yada “Müslüman NATO’su” benzetmeleri yapılmaya başladı. Sadece bu tarif gerçeği yansıtmıyor. Anlaşmaya ilişkin değerlendirmelere nazaran metin ortak müdafa mevzusunda kuvvetli bir siyasal ileti taşısa da tarafların hangi durumda hangi askeri güçleri devreye sokacağına ilişkin NATO’daki kadar detaylı ve otomatik işleyen mekanizmalar bulunmuyor. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar da anlaşmanın “tamamen müdafa amaçlı” bulunduğunu ve belirli bir ülkeyi hedef almadığını deklare etti. Atlantik Konseyi’ne nazaran Mekke anlaşması, Ortadoğu ile Cenup Asya’nın birbirinden ayrı güvenlik alanları olmaktan çıkıp giderek daha çok birbirine bağlandığının işareti. Suudi Arabistan ekonomik enerjisini ve Körfez’deki konumunu, Pakistan askeri kapasitesini ve nükleer caydırıcılığını, Türkiye ise gelişmiş müdafa sanayisini, askeri tecrübesini ve NATO üyeliğinden meydana gelen stratejik ağırlığını masaya koyuyor.
HİNDİSTAN NEDEN RAHATSIZ?
Yeni Delhi’nin kaygısının merkezinde ise Pakistan bulunuyor. Hindistan Dışişleri Bakanlığı, Mekke anlaşmasının ulusal güvenlik ve bölgesel istikrar üstündeki neticelerini incelediğini deklare etti. Hindistan’ın açıklaması direkt bir tepki içermese de Yeni Delhi’nin gelişmeyi yakından izlediğini ortaya koyuyor. Times of India, Hindistan hükümetinin anlaşmanın Pakistan’la mevcut güvenlik rekabetine tesirini bilhassa değerlendirdiğini aktardı.
KEŞMİR MASAYA GELİR Mİ?
Hindistan açısından eleştiri nokta, Pakistan’ın artık yalnızca kendi askeri kapasitesine dayanan bir güvenlik aktörü olmaktan çıkıp Suudi Arabistan ve Türkiye ile bağlantılı daha geniş bir güvenlik ağının parçası haline gelmesi ihtimali. Fransız gösterim organı Le Monde da Hindistan’ın temel endişesinin anlaşmanın Pakistan’a askeri teknoloji, finansman ve diplomatik destek açısından yeni imkanlar yaratabilmesi bulunduğunu yazıyor. Gazeteye nazaran bu durum, bilhassa Keşmir meselesinin tekrardan askeri gerilim üretmesi halinde Yeni Delhi’nin hesaplarını değiştirebilir.
KÖRFEZ’E UZANAN HAT
Türkiye açısından anlaşmanın kim bilir en mühim sonucu, Ankara’nın Pakistan’la uzun süredir geliştirdiği müdafa ilişkisini Körfez’e bağlaması. Türkiye ile Pakistan arasındaki askeri ilişkilerin zamanı eskiye uzanıyor. İki ülke 1954’te Karşılıklı İşbirliği Paktı imzalamış, Pakistan hemen sonra Türkiye ve İran’la beraber Bağdat Paktı’nın müessese sürecine katılmıştı. Bu yüzden bugünkü üçlü güvenlik yapılanmasının arkasında tamamen yeni bir diplomatik ilişki değil, ortalama 70 senelik bir stratejik yakınlaşma bulunuyor.
BAĞDAT’TAN MEKKE’YE
Burada Türkiye açısından son aşama garip bir tarihsel paralellik ortaya çıkıyor. 1955’te kurulan Bağdat Paktı, hemen sonra CENTO’ya dönüşerek Türkiye, Pakistan, İran ve Batılı güçleri Sovyetler Birliği’ni çevreleyen bir güvenlik kuşağında buluşturmuştu. Örgütün merkezi 1958’den itibaren Ankara’ya taşınmış ve CENTO 1979’a kadar varlığını sürdürmüştü. Pakistan da o dönemde Türkiye ile aynı güvenlik sisteminin parçasıydı.
Mısır, Ürdün ve bazı Körfez ülkelerinin ileride bu yapıyla iyi mi ilişki kuracağı tartışılıyor.
ANKARA’NIN FARKI
Sadece bugün Türkiye’nin konumu 1950’lerin Türkiye’sinden mühim seviyede değişik. Ankara artık yalnızca Batı ittifak sisteminin bölgedeki ileri karakolu değil; kendi müdafa sanayisini geliştirmiş, Körfez ülkeleriyle ekonomik ve askeri ilişkiler kurmuş, Pakistan’la ortak müdafa projeleri yürütmüş ve NATO üyeliğini korurken değişik güç merkezleriyle de ilişki geliştiren bir erkek oyuncu olarak değerlendiriliyor. Chatham House daha Ocak ayında Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan eksenine ilişkin değerlendirmesinde Ankara’nın yaklaşımını “hedging”, kısaca değişik güç merkezleri içinde manevra alanını koruma stratejisi olarak yorumlamıştı. İttifakın Ankara’nın aynı anda birden fazla stratejik ortaklık geliştirme kapasitesini artırabileceği belirtiliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
