Oyuncu Haluk Bilginer’in geçmiş yıllarda verdiği bir röportajda kullandığı “Türkiye sineması diyelim mi? Türk sineması bana doğru gelmiyor” sözleri, toplumsal medyada tekrardan dolaşıma girdi. Eski bir röportajdan alınan görüntülerin paylaşılmasıyla başlamış olan münakaşa, beyazperde dünyasında kullanılan kavramları tekrardan gündeme taşıdı. Bilginer’in açıklamasına gazeteciler ve yazarlar da tepki gösterdi. Tartışmalarda Fransız sineması ve İran sineması örnekleri gündeme gelirken, Türkiye’deki beyazperde üretimini tanımlarken niçin “Türk sineması” ifadesine karşı çıkılmış olduğu sorguladı. Münakaşaya beyazperde yazarı Murat Tolga Şen de katıldı. Şen, 10 Kasım’da Diğeri Beyazperde’da piyasaya çıkan yazısında “Türk Sineması Demekten Niçin Vazgeçecekmişiz?” başlığını kullandı. Şen, Türk sinemasının uzun bir geçmişe haiz yerleşik bir beyazperde geleneği bulunduğunu belirterek bu geleneğin adının değiştirilmesini sorguladı.
AVRUPA’DA ULUSAL SİNEMA GELENEKLERİ VAR
Beyazperde alanında ulusal adlandırmalar yalnızca Türkiye’ye özgü bir yaklaşım değil. Avrupa’da da ülkelerin beyazperde tarihleri ve üretimleri, yaygın halde ulusal kimlikleri belirten isimlerle tanımlanıyor. Fransız sineması, Alman sineması, İtalyan sineması ve İngiliz sineması ifadeleri bilimsel niteliği olan çalışmalarda, beyazperde zamanı yayınlarında, festivallerde ve sektörün kendi tanıtımında kullanılıyor. Fransa’nın beyazperde mirası “Cinéma Français”, Almanya’nınki “German Cinema” yada “Deutsches Kino”, İtalya’nınki “Cinema İtaliano” başlıkları altında ele alınıyor. Bu adlandırmalar, söz mevzusu ülkelerde yaşayan tüm sanatçıların aynı etnik kökenden geldiği anlamına gelmiyor. Ülkenin beyazperde zamanı, üretim ortamı, kültürel birikimi ve internasyonal alandaki beyazperde geleneği bu kavramlarla ifade ediliyor.
Haluk Bilginer’in seneler ilkin yapmış olduğu izahat tekrardan gündeme geldi.
İŞTE ALMANYA ÖRNEĞİ
Almanya’da etkinlik gösteren Alman Film Enstitüsü’nün desteklediği filmportal.de, ülkenin beyazperde tarihini “German Cinema” başlığı altında ele alıyor. Portal, Almanya’da üretilen filmleri ve sinemacıları ülkenin beyazperde mirasının parçası olarak sınıflandırıyor. Bilimsel niteliği olan yayınlarda da “French National Cinema” ve “German National Cinema” başlıklarıyla ulusal beyazperde tarihleri inceleniyor.
FRANSIZ YENİ DALGA, İTALYAN YENİ GERÇEKÇİLİK
Fransız Yeni Dalgası, İtalyan Yeni Gerçekçiliği ve Alman Yeni Sineması benzer biçimde akımlar da bu ulusal beyazperde tanımlarının çevresinde şekilleniyor. Avrupa sineması üstüne meydana getirilen bilimsel niteliği olan araştırmalarda da “ulusal beyazperde” terimi temel başlıklardan biri olarak ele alınıyor. Bu adlandırma yalnızca eleştirmenlerin yada beyazperde tarihçilerinin tercihi değil. Fransa’da CNC, İngiltere’de British Film Institute, İtalya’da Cinecittà ve İspanya’da ICAA benzer biçimde kurumlar kendi ülkelerinin beyazperde üretimini destekliyor ve internasyonal alanda tanıtıyor.
TÜRK EDEBİYATI TARTIŞMASI
Beyazperde dünyasında başlamış olan münakaşa, edebiyat çevrelerinde daha ilkin yaşanmış olan “Türk edebiyatı mı, Türkçe edebiyat mı?” tartışmasını da tekrardan gündeme getirdi. Bilhassa bazı yayınevlerinin kitap tanıtımlarında ve kataloglarında “Türk edebiyatı” yerine “Türkçe edebiyat” ifadesini kullanımı okurların ve yazarların tepkisine niçin olmuştu. Ağustos 2024’te Everest Yayınları’nın Yusuf Atılgan’ın mektuplarını bir araya getiren Sevgili Halil Kardeş kitabının tanıtımında “Türkçe edebiyat” ifadesini kullanımı tartışmayı tekrardan alevlendirmişti. Münakaşanın peşinden ozan Kaan Eminoğlu’nun hazırladığı ve 113 aydının imzaladığı “Türk Edebiyatı” başlıklı bildiri 23 Kasım 2024’te yayımlandı. Bildiride Türk edebiyatı teriminin kullanılmasının savunulması, edebiyat dünyasındaki görüş ayrılığını daha geniş bir münakaşaya dönüştürdü.
YEŞİLÇAM’DAN GÜNÜMÜZE SİNEMA GELENEĞİ
Türkiye’de beyazperde üretimi, Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’e, Yeşilçam’dan günümüzün bağımsız beyazperde örneklerine kadar uzanan uzun bir geçmişe haiz. Bu süreçte Türk sineması terimi, yalnızca belirli bir devrin filmlerini değil, Türkiye’de gelişen beyazperde üretimini ve bu üretimin oluşturduğu tarihsel birikimi tanımlamak için kullanıldı. Beyazperde sektöründe değişik etnik ve kültürel kökenlerden gelen yönetmenlerin, oyuncuların ve senaristlerin bulunması da bu ortak üretim geleneğinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
