Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de, savaşların tabiat ve iklim üstündeki yıkıcı tesirleri gündeme geldi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ve İsrail’in ülkesindeki enerji tesislerine yönelik saldırılarının ortalama 1,5 milyon ton karbondioksit salımına niçin bulunduğunu deklare etti. Pezeşkiyan’a gore Aseluye’deki enerji tesislerinin vurulması 500 bin ton, Tahran çevresindeki yakıt depolarının hedef alınması ise 1 milyon ton karbondioksit salımına yol açtı.
YANGINLAR ZEHİR SAÇTI
Mart 2026’da Tahran çevresindeki petrol depolarının vurulmasının arkasından çıkan yangınlar, yoğun siyah dumanın kentin üstüne yayılmasına niçin oldu. Birleşmiş Milletler raporlarına gore başkentte dört tesiste yangın çıkarken, petrolün yanmasıyla atmosfere yayılan kirleticiler yağışlarla beraber yeryüzüne taşındı. Dünya Sıhhat Örgütü, bu tür yangınlarda açığa çıkan zehirli maddelerin solunum sistemi üstündeki etkilerine dikkat çekti. Petrol yangınlarında karbondioksitin yanı sıra ince partiküller, kükürt bileşikleri ve hidrokarbonlar açığa çıkarken, bu maddeler toprağı ve su kaynaklarını da kirletiyor.
Gazze adeta yıkıntı yığınına dönüştü.
TAM 311 MİLYON TON
Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin piyasaya çıkan bilimsel değerlendirmede de, çatışmaların iklim üstündeki tesirini rakamlarla ortaya konuldu. Cenk Kaynaklı Sera Gazı Emisyonlarının Hesaplanması Girişiminin raporuna gore 4 yılda toplam 311,4 milyon ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonu oluşurken, bu miktar Fransa’nın ortalama bir senelik sera gazı salımına karşılık geliyor. Araştırmaya gore direkt askeri faaliyetler 114,1 milyon ton, orman ve arazi yangınları 70,3 milyon ton, yıkılan yapıların tekrardan inşası ise 73,3 milyon tonluk emisyon yükü oluşturdu. Sivil uçakların güzergah değiştirmesi 29,8 milyon ton, enerji altyapısının tahrip edilmesi 18,6 milyon ton, nüfus hareketleri de 5,3 milyon tonluk ilave salıma niçin oldu.
GAZZE’NİN DURUMU
Gazze’deki savaşın çevresel neticelerini inceleyen ve Mart 2026’da One Earth dergisinde piyasaya çıkan araştırmaya gore Ekim 2023 ile Ocak 2025 arasındaki ilk 15 aylık dönemde direkt çatışma faaliyetleri 1,3 milyon tonun üstünde sera gazı emisyonuna niçin oldu. Cenk öncesindeki askeri tahkimatlar ve gelecekteki tekrardan inşa faaliyetleri de dahil edildiğinde toplam karbon yükü 33,2 milyon tona yükselirken; bu miktarın ortalama 31,4 milyon tonunun tekrardan inşadan kaynaklanacağı öngörülüyor.
DEVASA ENKAZ YIĞINI
Öte taraftan Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankasının Nisan 2026 değerlendirmesine gore Gazze’de ortalama 68 milyon ton yıkıntı oluştu. Bölgenin on senelik tekrardan inşa ve toparlanma ihtiyacı 71,4 milyar dolar olarak hesaplandı. Birleşmiş Milletler Çevre Programı ise ağaçlı ziraat alanlarının yüzde 97’sinin kaybedildiğini belirtiyor. Enkazdaki ağır metaller, asbest ve patlayıcı kalıntıları da toprak ve yeraltı suları açısından risk oluşturuyor.
2,75 MİLYAR TONLUK SALIM
Savaşların çevresel faturası yalnızca çatışma dönemleriyle sınırı olan değil. Scientists for Global Responsibility ve Conflict and Environment Observatory tarafınca 2022’de piyasaya çıkan araştırmaya gore dünya ordularının ve askeri tedarik zincirlerinin senelik karbon ayak izi ortalama 2,75 milyar ton karbondioksit eşdeğerine ulaşıyor. Bu miktar, araştırmanın esas almış olduğu dönemdeki küresel sera gazı emisyonlarının ortalama yüzde 5,5’ine karşılık geliyor. Cenk uçakları, gemiler, zırhlı araçlar, askeri üsler ve tabanca üretimi bu hesaplamada mühim yer tutuyor.
KÖRFEZ’İN KARA DUMANI
Enerji altyapısının hedef alınmasının en ağır çevresel örneklerinden biri 1991 Körfez Savaşı esnasında yaşanmış, Irak güçlerinin Kuveyt’ten çekilirken yüzlerce petrol kuyusunu ateşe vermesi sonucunda aylarca devam eden yangınlar çıkmıştı. Yangınların en yoğun dönemde günde 4 ila 6 milyon varil petrol alev almıştı. Son yangın Kasım 1991’de söndürülürken toplam petrol kaybı bir milyar varili aşmış, atmosfere yayılan duman ve zehirli gazlar bölgenin hava standardını ciddi halde etkilemişti.
