Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya başlatmış olduğu geniş çaplı askeri müdahalenin peşinden beşinci yılına yaklaşan muharebede yeni diplomatik girişim 10 Kasım’da başladı. ABD Başkanı Donald Trump’ın hususi temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in yürüttüğü görüşmeler, 23-24 Ocak ve 4-5 Şubat’ta Abu Dabi’de, 17-18 Şubat’ta ise Cenevre’de meydana gelen üç görüşme turunun da devamı durumunda. Önceki toplantılarda savaşın sona erdirilmesine yönelik kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılamamış, ABD’nin İran’a karşı başlatmış olduğu savaşın peşinden diplomatik temaslar kesintiye uğramıştı. Yeni görüşmeler öncesinde Witkoff’un Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile Oslo’da, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile St. Petersburg’da temas kurması görüşme sürecini tekrardan hareketlendirdi. Abu Dabi’deki toplantının açılışında konuşan Kushner, taraflar arasındaki anlaşmazlıkların hangi mevzularda yoğunlaştığını belirlediklerini ve bu tarz şeyleri aşmak için tavsiyeler hazırladıklarını söylemiş oldu. Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Umerov ise kalıcı sulh, güvenlik garantileri ve harp sonrası tekrardan inşa mevzularında somut sonuçlar elde etmeyi hedeflediklerini deklare etti.
Rusya, Ukrayna ve ABD heyetleri, dokuz aylık aranın peşinden Abu Dabi’de tekrardan bir araya geldi. Görüşmelerde Ukrayna’nın toprak bütünlüğü, NATO’nun görevi ve Avrupa’nın harp sonrası güvenlik düzeni ele alınıyor. (Reuters)
İSTİHBARATÇILAR, GENERALLER VE NATO DİPLOMATLARI
Abu Dabi görüşmelerinin önceki turlardan en mühim farklarından biri, heyetlerdeki askeri ve diplomatik ağırlığın artması oldu. Rusya heyetine Putin’in danışmanı ve eski Kültür Bakanı Vladimir Medinski başkanlık ediyor. Medinski’ye Dışişleri Bakan Yardımcıları Sergey Ryabkov ve Mihail Galuzin, askeri danışma teşkilatı GRU’nun başkanı İgor Kostyukov ve Genelkurmay Ana Harekat Dairesi Başkan Yardımcısı Yuri Jigarlovski birlikte rol alıyor. Bilhassa Ryabkov’un iştirakı dikkat çekiyor. Rusya’nın ABD ile stratejik silahların kontrolü ve NATO ilişkilerinden görevli deneyimli diplomatlarından olan Ryabkov, Moskova’nın Aralık 2021’de NATO’ya sunmuş olduğu güvenlik taleplerinin hazırlanmasında da rol oynamıştı. Bu yüzden Rus heyetinin yapısı, Batı medyasında Kremlin’in yalnızca Ukrayna’daki cephe hattını değil, Avrupa’daki askeri dengeleri de tartışmak istediğine ilişkin değerlendirmelere niçin oldu. Ukrayna heyetinin başlangıcında Dış İstihbarat Servisi Başkanı Rüstem Umerov bulunuyor. Heyette Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı ve eski askeri danışma şefi Kirilo Budanov, iktidardaki Halkın Hizmetkarı Partisi’nin parlamento grubu lideri David Arahamia, Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı Sergiy Kislitsya ve askeri danışma yetkilileri yer ediniyor. ABD’yi ise Witkoff ve Kushner temsil ediyor. İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya’nın yanı sıra NATO ve Avrupa Birliği temsilcileri de Abu Dabi’de bulunuyor sadece Rusya, Ukrayna ve ABD arasındaki üçlü masaya direkt katılmıyorlar. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Hususi Kalem Müdürü Björn Seibert ile Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa’nın dış siyaset danışmanı Anna-Maria Boura da Avrupa heyetindeki üst düzey adlar içinde yer alıyorlar.
DONBAS, NATO VE GÜVENLİK GARANTİLERİ
Müzakerelerdeki en büyük ihtilaf, Ukrayna topraklarının geleceği ve harp sonrasında oluşturulacak güvenlik düzeni üstünde yoğunlaşıyor. Moskova, Ukrayna’nın halen denetim etmiş olduğu Donetsk bölgelerinden çekilmesini, NATO üyeliğinden vazgeçmesini ve askeri kapasitesine sınırlamalar getirilmesini istiyor. Kiev ise topraklarını resmen Rusya’ya bırakmayı reddediyor ve ihtimaller içinde ateşkesin mevcut cephe hattı üstünden sağlanmasını korumak için çaba sarfediyor. Ukrayna’nın temel talebi, yeni bir Rus askeri müdahalesini engelleyecek bağlayıcı güvenlik garantileri. Ukrayna, NATO Antlaşması’nın 5. maddesindeki kolektif müdafa ilkesine benzer bir mekanizma oluşturulmasını istiyor. Washington’ın görüşme etmiş olduğu seçenekler içinde NATO’nun 4. ve 5. maddelerine benzer güvenceler bulunurken Moskova, Ukrayna’da Avrupa askerlerinin konuşlandırılmasına karşı çıkıyor. Rusya ek olarak kendi güvenlik taleplerinin ve NATO’nun Avrupa’daki askeri varlığının da anlaşmanın parçası olmasını istiyor. ABD’nin gündeminde yalnızca ateşkes değil, Rusya, Ukrayna ve Avrupa içinde daha geniş bir güvenlik çerçevesi oluşturulması bulunuyor. Sadece Amerikan güvencelerinin kapsamı ve Avrupa ülkelerinin üstleneceği mali sorumluluklar da kesinleşmiş değil. Kiev, görüşmelerde enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulmasını, Karadeniz’de ticari gemilerin güvenliğinin sağlanmasını, tutsak değişimlerini ve harp sonrası tekrardan inşa kaynaklarını da gündeme getiriyor. Rusya’nın ise yaptırımların hafifletilmesiyle ilgilenilmiş olduğu bilinse de Abu Dabi’de bu mevzuda üstünde uzlaşılmış somut bir düzenleme bulunmuyor.
ÖNCEKİ ÜÇ TUR SONUÇSUZ KALDI
Abu Dabi’deki yeni görüşmeler, 2026 başlangıcında meydana gelen üç görüşme turunun sonuçsuz kalmasının peşinden başladı. Ocak ve şubat aylarındaki toplantılarda taraflar arasındaki en büyük ihtilaf, Rusya’nın toprak talepleri ile Ukrayna’nın güvenlik garantileri üstünde yoğunlaşmıştı. Şubat ayında Cenevre’de meydana getirilen son görüşmenin peşinden diplomatik süreç duraksarken cephe hattındaki çatışmalar, roket saldırıları ve insansız hava aracı operasyonları devam etti. ABD Başkanı Trump, 5 Kasım’da Rus temsilci Kirill Dmitriyev ile görüşmesinin peşinden hazırlanacak anlaşmanın Ukrayna’nın ötesine geçebileceğini ve Avrupa’nın tamamını ilgilendirebileceğini söylemiş oldu. Bu izahat, bilhassa Rusya’nın NATO’nun askeri varlığını sınırlandırma talepleri sebebiyle Avrupa başkentlerinde dikkatle karşılandı. Zelenski ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğünün ülkesinin iştirakı olmadan görüşme edilemeyeceğini belirtti. Avrupa ülkelerinin Abu Dabi’ye ayrı heyetler göndermesi de Avrupa basınında Washington ve Moskova içinde yapılabilecek kapsamlı bir güvenlik anlaşmasının haricinde kalmama çabası olarak değerlendiriliyor.
NİHAİ BARIŞ BEKLENMİYOR
Cenk Araştırmaları Enstitüsü (ISW) değerlendirmesinde Rus heyetinin bileşiminin Kremlin’in müzakerelerde kapsamlı tavizler vermeye hazır olup olmadığı mevzusunda ciddi sual işaretleri yarattığı açıklandı. Amerikan yetkililerinin Radio Free Europe/Radio Liberty’e yapmış olduğu değerlendirmede ise Washington, 10-11 Kasım görüşmelerinde nihai sulh anlaşması beklemiyor. Yetkililerin açıklamasına gore öncelik, tarafların hangi mevzularda uzlaşabileceğinin belirlenmesi ve sonraki görüşme turları için zemin hazırlanması. Enerji altyapısına yönelik saldırıların sınırlandırılması, insani düzenlemeler ve güvenlik garantilerinin çerçevesi şeklinde mevzular üstünde ilerleme sağlanması ihtimaller içinde ara sonuçlar içinde değerlendiriliyor.
