Dünyadaki saatlerin bağlı olduğu süre standardında yarım asırlık bir uygulama sona erebilir. Internasyonal süre ölçüm yetkilileri, artık saniyeyi kaldıracak bir teklifi bu hafta oylayacak. Kabul edilirse karar Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek. Peki artık saniye uygulaması nedir?
ARTIK SANİYE NEDİR?
Artık saniye, Dünya’nın Güneş etrafındaki turunu çeşitli nedenlerle yavaş ya da süratli gerçekleştirmesi sonucu yıl sonunda meydana gelen fazlalık.
Okyanuslarda yaşanmış olan gelgitler de artık saniyeyi oluşturan etmenler arasındadır. Artık saniye 1999 yılından bu yana dünyanın dönme süresinin toplam 0.9 saniye gecikmesi sebebiyle uygulanmıştır. İlk artık saniye 30 Haziran 1972’de gerçekleşmişti. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Kurumu’ndan meydana getirilen açıklamada, atomik saatlerin gece yarısında 00:00:00’ı göstermeden ilkin 23:59:60’ı göstereceği açıklandı. Değişim “Eşgüdümlü Evrensel Vakit” esasına nazaran atom saatlerinin ayarlanmasıyla gerçekleşti ve Londra’da kış saatine nazaran gece yarısına denk geldi.
İlk artık saniyenin tespit edilmiş olduğu 1972 yılından sonrasında 26. saniye 30 Haziran 2015 yılına eklenecektir. Dünyanın çevresinde dönen ve çekim kuvveti tatbik eden Ay dünyanın kendi ekseni çevresinde dönüşünü 1,4 milisaniye yavaşlatmaktadır. İnsanların günlük yaşamını fazla etkilemeyen bu vaka, bilgisayar ve web şeklinde alanlarda problem oluşturmaktadır.
1972’den bu yana 27 kez uygulandı
Artık saniye, Dünya’nın dönüşüne dayalı astronomik süre ile duyarlı atom saatleriyle ölçülen Eşgüdümlü Evrensel Vakit (UTC) arasındaki farkı dengelemek için kullanılıyor.
1972 yılından bu yana küresel saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi. Böylece Dünya’nın dönüşündeki değişikliklere karşın iki süre sisteminin birbiriyle uyumlu kalması sağlandı.
Sadece Dünya’nın dönüşü durağan(durgun) bir hızda gerçekleşmiyor. Gezegenin hareketlerindeki minik değişimler, atom saatleriyle ölçülen süre ile astronomik süre içinde giderek artan farklılıklara yol açabiliyor.
Dünya’nın dönüş hızı niçin değişiyor?
Dünya kusursuz bir saat şeklinde çalışmıyor. Gezegenin dönüş hızı ve eksenindeki hareketler; Ay’ın yerçekimi, Dünya’nın çekirdeğindeki değişimler ve iklim değişikliği sebebiyle kutup buzullarının erimesi şeklinde çeşitli etkenlerden etkileniyor.
Bu değişimler, astronomik süre ile atom saatlerinin belirlediği süre içinde minik farklılıklar oluşturuyor. Artık saniye uygulaması da söz mevzusu farkı gidermek amacıyla devreye alınıyordu.
Sadece artık saniyelerin düzensiz aralıklarla eklenmesi ve yalnızca altı ay evvelde duyurulması, duyarlı süre ölçümüne bağımlı sistemlerde ciddi teknik sorunlara niçin olabiliyor.
Karar için gözler 2027’deki oylamada
Ölçüm standartlarının belirlenmesinde vazife icra eden Internasyonal Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülkenin, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin teklifi oylaması planlanıyor. Teklifin kabul edilmesi halinde kararın Mayıs 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
