Kırsal yerleşimlerdeki nüfus kaybı, Türkiye’nin değişen demografik yapısını gözler önüne seriyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına bakılırsa Türkiye’nin nüfusu 86 milyon 92 bin 168’e terfi etti. Buna karşılık belde ve köylerde yaşayanların sayısı yüzde 2,1 azalarak 5 milyon 536 bin 693’e düştü. Bir yılda ortalama 119 bin kişinin azaldığı bu yerleşimlerde nüfusun toplam içindeki oranı yüzde 6,6’dan yüzde 6,4’e geriledi. İl ve ilçe merkezlerinde yaşayanların sayısı ise 80 milyon 555 bin 475’e ulaştı.
YALNIZCA BİR KİŞİ
Türkiye’nin bazı köylerinde nüfus tek kişiye kadar geriledi. Bitlis’in Kayalıbağ, Siirt’in Çattepe ve Iğdır’ın Tarlabaşı köylerinde kayıtlı nüfus yalnızca bir şahıs olarak gözükürken, Bingöl’ün Akımlı köyünde iki, Maltepe köyünde üç şahıs bulunuyor. Hakkari’nin Dilekli ve Kütahya’nın Kalfalar köylerinde ise üçer şahıs kayıtlı olarak dikkat çekerken, ülke genelinde nüfusu 10 kişiyi aşmayan köy sayısı 70’e ulaşıyor.
Uzmanlar, kırsalda geçimini sağlayabilen, sıhhat ve eğitim hizmetlerine ulaşabilen bir nüfus oluşturulamadığında göçün kalıcı hale gelmesinin şaşırtıcı olmadığını belirtiyor.
BÜYÜK UÇURUM
Türkiye’nin en kalabalık köyü Adıyaman’daki İpekli, 6 bin 681 kişilik nüfusuyla dikkat çekiyor. Çanakkale’nin Karacaören köyünde 6 bin 668, Adıyaman’ın Taşpınar köyünde 6 bin 268, Uşak’ın Mende köyünde 5 bin 946 ve Yalova’nın Samanlı köyünde 5 bin 696 şahıs yaşıyor. Türkiye genelinde nüfusu 1.000’in üstünde olan 456 köy bulunurken, bazı yerleşimlerde nüfus tek haneli sayılara kadar düşmüş durumda. Nüfusu en düşük köyler içinde Erzincan, Sivas, Gümüşhane ve Tunceli’deki yerleşimler dikkat çekiyor. Erzincan’ın Topalhasan, Gümüşhane’nin Elmelik ve Kayabaşı, Sivas’ın Celaldamı ve Yapraklıpınar köylerinde altışar şahıs kayıtlı gözüküyor. Erzincan’ın Akdoğu, Kuranköy ve Yayladamı köyleriyle Sivas’ın Topallar ve Tunceli’nin Obrukkaşı köylerinde ise nüfus yedişer kişiye kadar geriliyor.
NEDEN AZALIYOR?
Uzmanlara bakılırsa, kırsaldaki nüfus değişiminde kentlere göç, yaşlanma ve ekonomik koşullar mühim başlıklar içinde içeriyor. Sadece uzun dönemli nüfus karşılaştırmalarında yönetimsel değişimler de belirleyici. Büyükşehir düzenlemesiyle oldukca sayıda köyün mahalle statüsüne geçirilmesi, köy nüfusunun istatistiksel olarak azalmasına niçin oldu. Son açıklanan verilerde ise belde ve köy nüfusunun bir yılda ortalama 119 bin şahıs gerilemesi dikkat çekiyor. Kayıtlı nüfusun birkaç kişiye düşmesi, bu yerleşimlerin tamamen terk edilmiş olduğu anlamına gelmese de kırsal yaşamın geleceğine ilişkin mühim soruları gündeme getiriyor.
“KIRSAL YAŞAM BİTİYOR”
Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise köy nüfusunun azalmasına ilişkin tabloyu yorumlarken, şunları söylüyor: “Bu tabloyu yalnızca köylerden kentlere yaşanmış olan bir göç olarak değerlendirmek tamamlanmamış olur. Türkiye’de kırsal yaşamın giderek zayıfladığını, nüfusun belirli merkezlerde yoğunlaştığını görüyoruz. Bir yılda belde ve köy nüfusunun ortalama 119 bin şahıs azalması, üstünde durulması ihtiyaç duyulan ciddi bir demografik gelişme. Bir köy nüfus kaybettiğinde oradaki ekonomik faaliyetler, toplumsal ilişkiler, mahalli kültür ve kuşaklar süresince aktarılan data birikimi de zayıflayabiliyor.”
“FİYATLARI ETKİLİYOR”
Jeostrateji Uzmanı-Araştırmacı Dr. Ahmet Uslu ise “Tablo tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından da mühim. Büyükşehir düzenlemeleriyle köylerin mahalleye dönüştürülmesi de istatistikleri etkiliyor. Nüfus belirli merkezlerde yoğunlaştıkça konut, ulaşım, altyapı ve kamu hizmetleri üstündeki baskı artıyor” diyor.
