ABD’de 3 Kasım ara seçimlerinde Demokrat Parti’nin Kongrenin iki kanadını kazanmasının arkasından Başkan Donald Trump, Avrupa’ya yönelik güvenlik politikasındaki büyük bir değişikliğin işaretini verdi. Daha ilkin NATO müttefiklerini müdafa harcamalarına yeterince katkı sağlamamakla suçlayan, Amerikan askerlerini Avrupa’dan çekme tehdidinde bulunan ve Rusya’nın yükümlülüklerini yerine getirmeyen ülkelere saldırmasını teşvik edebileceğini söyleyen Trump, bu kez Avrupa’nın tamamını kapsayabilecek yeni bir güvenlik anlaşmasından bahsetti. 5 Kasım’da Beyaz Saray’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in hususi temsilcisi Kirill Dmitriyev ile görüşen Trump, Ukrayna savaşının sona erdirilmesine ilişkin büyük bir anlaşmaya da oldukca yaklaşıldığını savundu. Aynı gün hususi temsilcisi Jared Kushner, NATO’nun Avrupa savunmasındaki merkezi rolünü koruyacak yeni güvenlik çerçevesini duyurdu. Uzmanlar Trump’ın Avrupa’ya yönelik ani yön değişikliğini seçim mağlubiyetine bağlıyorlar.
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya temsilcisi Kirill Dmitriyev ile görüşmesinin arkasından Avrupa’nın tamamını kapsayabilecek NATO merkezli yeni bir anlaşmadan bahsetti. Beyaz Saray’ın yeni planı NATO’yu ve Avrupa’yı ortak savunmanın merkezinde tutuyor. (Reuters)
AVRUPA’YI YALNIZ BIRAKMAKLA TEHDİT ETMİŞTİ
Trump’ın yeni açıklamaları, NATO’ya yönelik senelerdir sürdürdüğü baskı politikasıyla belirgin bir karşıtlık oluşturuyor. ABD Başkanı, Şubat 2024’te müdafa harcamalarını artırmayan NATO üyelerini Rusya’ya karşı korumayacağını söylemiş, Rusya’nın bu ülkelere istediğini yapmasını teşvik edebileceğini açıklamıştı. İkinci başkanlık döneminde de Avrupa’nın kendi savunmasının maliyetini üstlenmesi icap ettiğini savunarak Amerikan askeri varlığının azaltılmasını gündeme getirdi. Washington’ın Ukrayna’ya askeri yardımları sınırlandırma girişimleri ve Avrupalı müttefikleri dışarıda bırakan Rusya görüşmeleri, kıtada ABD’nin güvenilirliğine ilişkin tartışmaları büyüttü ve Avrupa’nın kendi ortak müdafa bütçesi ile silahlanma programının öne sürülen nedeni oldu. Sadece ABD basınındaki yorumlara bakılırsa Cumhuriyetçilerin Kongredeki çoğunluğunu kaybetmesinin derhal arkasından Beyaz Saray’ın NATO’yu merkeze alan yeni bir güvenlik düzeninden söz etmesi, Washington’ın Avrupa’yla ilişkilerinde bütünüyle değişik bir yaklaşıma yöneleceğini gösteriyor. Washington Post’a konuşan politika uzmanları ve askeri analistlere bakılırsa bu değişimin teme sebebi ise Trump’ın ara seçimleri yitirmiş olması.
NATO, GÜVENLİK GARANTİLERİ VE RUSYA İLE DİYALOG
Özgür Avrupa Radyosu’nun analizine bakılırsa Kushner, Brüksel’de Ukrayna, NATO ve Avrupa Birliği temsilcileriyle yapmış olduğu görüşmelerin arkasından yeni güvenlik çerçevesinin ayrıntılarını deklare etti. Tavsiye; kalıcı güvenlik istişareleri, kriz anlarında direkt kontakt kanalları, askeri faaliyetlerde şeffaflık ve karşılıklı gerilimi azaltma önlemlerini kapsıyor. Kushner, hiçbir devletin başka bir ülkenin ittifak tercihleri üstünde veto hakkı bulunmayacağını, ülkelerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterileceğini altını çizdi. NATO’nun Avrupa’nın ortak savunmasının merkezinde kalacağı da bilhassa açıklandı. Görüşmelerin Ukrayna, NATO, Avrupa Birliği ve öteki Avrupalı ortakları içeren bir görüşme mekanizması üstünden sürdürülmesi de planlanıyor. Uzmanlara bakılırsa Trump, yalnızca Ukrayna’daki çatışmayı durdurmayı değil, Rusya ile Avrupa içinde daha uzun vadeli bir güvenlik düzeni oluşturmayı da görüşme gündemine taşımak istiyor.
RUSYA-UKRAYNA BARIŞI İÇİN YENİ FIRSAT
ABD’li askeri uzmanlara bakılırsa Trump’ın yeni yaklaşımı, Şubat 2022’den bu yana devam eden Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirmek için diplomatik bir fırsat da oluşturabilir. ABD, Rusya ve Ukrayna heyetlerinin 10-11 Kasım’da Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya gelmesi planlanıyor. Bu görüşmeler, taraflar içinde şubat ayından bu yana yapılacak ilk üçlü sulh müzakereleri olacak. Trump, Dmitriyev ile görüşmesinin arkasından anlaşmanın yalnızca Ukrayna’yı değil tüm Avrupa’yı ilgilendireceğini söylemiş oldu. AB kurumlarının merkezi Brüksel’de ise ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, NATO ve Avrupa Birliği temsilcileri Ukrayna’nın cenk sonrası güvenlik garantilerini ve ekonomik tekrardan yapılanmasını ele aldı. Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu, Birleşmiş Milletler ve Ukrayna hükümetinin ortak değerlendirmesine bakılırsa ülkenin önümüzdeki on senelik tekrardan inşa ihtiyacı ortalama 588 milyar dolar. Rus işgali altındaki toprakların statüsü, Ukrayna’nın gelecekteki ittifak tercihleri ve ihtimaller içinde ateşkesin denetlenmesi müzakerelerin en mühim başlıkları içinde bulunuyor.
AVRUPA’DA KRİTİK SORU: RUSYA NE İSTEYECEK?
Yeni planın önündeki temel engel, Moskova ile Kiev’in güvenlik talepleri arasındaki derin ayrılık. Saratoga Vakfı Başkanı ve Rusya uzmanı Glen Howard, Kremlin danışmanı Yuriy Uşakov’un NATO’nun 1997 öncesindeki askeri konumuna dönmesi yönündeki talebini hatırlatarak Doğu Avrupa ve Baltık ülkelerinin güvenliğinin pazarlık mevzusu yapılmasını eleştirdi. Atlantik Konseyi uzmanı ve ABD’nin eski Ukrayna Büyükelçisi John Herbst ise Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un ödün verilmeyeceğine ilişkin açıklamalarını hatırlatarak Moskova’nın gerçek bir ateşkese hazır olduğuna dair somut bir işaret bulunmadığını söylemiş oldu. Uzmanlara bakılırsa Ukrayna açısından ise güvenlik garantilerinin kağıt üstünde kalmaması ve yeni bir Rus saldırısını önleyecek mekanizmalar içermesi talep ediliyor.
