Yeni bölümler, Osmanlı saray yaşamının bugüne dek pek bilinmeyen taraflarını ilk kez bu kadar açık halde gözler önüne seriyor.
Ulusal Saraylar İdaresi Başkanı Yasin Yıldız, basın mensuplarına yapmış olduğu açıklamada, “Cariyeler Taşlığı” olarak malum bölümün, hem mimari özellikleri hem de saray teşkilatındaki işlevi bakımından mühim bir konuma haiz bulunduğunu söylemiş oldu.
“1660’lı yılların sonunda gerçekleşen harem yangınından sonrasında kurulan bir seviye var”
Haremin Topkapı Sarayı’nın hem yerli hem yabancı ziyaretçiler tarafınca en oldukca dört gözle beklenen kısmı bulunduğunu belirten Yıldız, “Burada padişah hanımlarının daireleri ve cariyeler koğuşları bulunuyor. Bu cariyeler, Valide Sultan’dan adım atmak suretiyle Osmanlı hareminde padişah ailesinin hizmetinde bulunan hususi görevliler. Bu aşamada da buradaki mimari kompozisyon, gerek içerde sergilemiş olduğumuz taşınabilir eserler bizlere oldukca ciddi düşünce veriyor.” dedi.
Yıldız, haremde yaşayan cariyelerin almış olduğu eğitimler, kullanılan pratikler ve ritüellerin hepsiyle ilgili eserleri ziyaretçilerle buluşturacak kürasyon düzenini oluşturduklarını söyledi.
Cariyeler Taşlığı’nın oluşturulan bölümlerindeki yapıların 17. yüzyılın sonuna ilişik olduğu bilgisini veren Yıldız, “Burada 1660’lı yılların sonunda gerçekleşen harem yangınından sonrasında kurulan bir seviye var ve bu yönüyle oldukca mühim. Hatırlayacaksınız, geçtiğimiz yıl bu vakitlerde de derhal bu duvarın arkasında olan aynı döneme ilişik Kara Ağalar Taşlığı ve ona bağlı birimler ziyaretçiyle buluşmuştu. Aradan geçen bir yılda o alanlarda hakikaten yerli ve yabancı ziyaretçinin muhteşem bir teveccühüyle karşılaştık. Zira bu alanlar, Topkapı Sarayı’nın asla görülememiş ve oldukca emsalsiz alanları.” şeklinde konuştu.
“YAKLAŞIK 350 YAŞINDA OLAN BİNALARDAN SÖZ EDİYORUZ”
Restorasyon çalışmalarının 2020’de başladığını belirten Yasin Yıldız, çalışmaların 6 senelik süreci kapsadığını söyleyebileceğini beyan etti.
“Bunun içinde doğal ki öncelikli olarak mimari restorasyonlar var.” diyen Yıldız, şöyleki konuştu:
“Ortalama 350 yaşlarında olan binalardan söz ediyoruz. Bu binalar, fonksiyon olarak da birbirinden oldukca değişik ve karmaşık yapılar. Bilhassa kadınefendiler dairelerinde ve padişah eşlerinin dairelerinde Osmanlı çini sanatının çok büyük örneklerini gördüğümüz unsurlar var. Sarayın en benzeri olmayan vitraylarının burada bulunduğunu görüyoruz. Bununla beraber bilhassa erken dönem kalem işlerinin çok büyük örnekleri burada bulunuyor. Bu mekanların yanı sıra çamaşırhane ve mutfak benzer biçimde hizmet alanlarında da daha kuvvetli ve değişik bir mimari yapı görülüyor. Bundan dolayı burada oldukça kapsamlı sadece öğretici bir restorasyon sürecini meslektaşlarımızla beraber yürüttük.”
Yıldız, ortalama 700 taşınabilir eserin konservasyon ve restorasyon çalışmalarının tamamlanarak ziyarete açıldığını belirtti.
Koleksiyonun arşiv belgeleri ve bulgu defterlerinden yararlanılarak oluşturulduğuna işaret eden Yıldız, cariyeler bölümünün hem de eğitim alanı olduğuna dikkati çekti.
Yıldız, burada bulunan cariyelerin yabancı dil, el sanatları, geleneksel sanatlar ve musiki benzer biçimde alanlarda eğitim aldıklarını, bu eğitim süreçlerini yansıtan eserlerin sergide ziyaretçilerle buluşturulduğunu sözlerine ekledi.
“KADINEFENDİLER VE CARİYELER TAŞLIĞI”
Topkapı Sarayı’nın harem kısmı, yapısal olarak haremde yaşayanlar ve hareme hizmet edenler olmak suretiyle iki bölümden oluşuyor. Hareme hizmet eden adam görevliler karaağalar, hanım görevliler ise cariye olarak tanımlanıyor.
Cariyeler, harem düzeninin ikinci halkasında yer ediniyor. Bu yapı içinde konumlanan Cariyeler Taşlığı, haremde gündelik yaşamın sürdüğü merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.
Seyahat güzergahında yer almakla beraber bugüne dek sınırı olan erişime açık kalan “Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı”, restorasyonun tamamlanmasıyla beraber ilk kez kapsamlı bir kurguyla ziyaretçilere sunuluyor.
Yeni düzenleme ile ziyaret süresine ortalama 20 dakika eklenirken mekanın mimari bütünlüğü üstünden saray içi yaşamın tüm aşamaları okunabilir hale getirildi.
“Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı”, üç kadınefendi dairesi, cariyeler koğuşu, çamaşırhane, mutfak, kiler, hamam, kahve ocağı ve destek birimlerden oluşan oldukca katmanlı bir yapıya haiz. Gündelik yaşamın sürdüğü bu merkezde cariyeler, dil ve din eğitiminin yanı sıra adab-ı muaşeret, el sanatları ve hizmet alanlarında yetiştirilir, hem de dinlenme ve eğlenme imkanı bulurdu. Bu süreçte saray hiyerarşisi içinde ilerleyerek değişik statülere ulaşırlardı.
Cariyeler Taşlığı’nın çevresine yerleştirilen minik odalar, dar revaklar ve ortak kullanım alanları, hem mahremiyeti korumuş olan hem de nezaret ve kontrolü mümkün kılan bir seviye oluşturuyor.
Mekanlardaki süsleme unsurları, bilhassa çiniler ve revzenler, saray içindeki statü farklılıklarını yansıtan mühim göstergeler içinde yer ediniyor. 2020 senesinde başlatılan restorasyon emek harcamaları kapsamında ahşap ve taş yapı elemanları yenilendi. Kalem işi süslemeler, aslına uygun şekilde canlandırıldı ve yapının bütünlüğü korundu.
Ulusal Saraylar Başkanlığı uzmanlarının yürüttüğü araştırmalar doğrultusunda mekanlar, 750 zamanı obje, dokuma ve devrin kültürünü yansıtan unsurlarla tefriş edildi.
Yeni oluşturulan bölümler, Osmanlı sarayında cariye yaşamına dair yanlış yada noksan algıları, arşiv belgeleri, zamanı veriler ve mimari bağlam üstünden tekrardan değerlendirme imkanı sunuyor. Bu düzenleme ile cariyelik kurumunun, saray sisteminde hizmet ve eğitim yapısı olduğu yönündeki tarihsel gerçeklik vurgulanıyor.
“Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı”, Topkapı Sarayı’nın kapalı olduğu salı günleri haricinde her gün 09.00-17.30 saatlerinde, mevcut ziyaret düzeni kapsamında ek ücret alınmaksızın gezilebilecek.
