2008 küresel finans krizi yalnızca ekonomileri, bankaları ve milyonlarca insanoğlunun yaşamını değiştirmedi. Aradan geçen yıllarda edebiyatın da mühim esin kaynaklarından biri haline geldi. İngiliz yazar M. John Harrison, 2008 krizinden hareketle değindiği The End of Everything adlı romanıyla 2026 Booker Ödülü’nü kazanmıştır. Harrison’ın romanı, direkt finans krizini anlatmıyor. Yazar, ekonomik çöküşün ortaya çıkardığı daha büyük bir probleminin peşine düşüyor. İnsanların dünyayı açıklamak için kullandıkları fikir biçimleri, kurallar ve beklentiler çöktüğünde yaşamın iyi mi devam edeceği düşüncesi romanın temelini oluşturuyor? Harrison, Booker Ödülü’nün resmi web sitesine verdiği röportajda romanın ilk esin kaynağının 2008 finans krizi bulunduğunu deklare etti. BBC Radio 4’ün Front Row programında da bu krizden yola çıkarak toplumdaki izahat ve anlamlandırma mekanizmalarının başarısızlığı üstüne bir roman yazmak istediğini söylemiş oldu.
FELAKETTEN SONRA DÜNYA NASIL BİR YER OLACAK?
The End of Everything, İngiltere’nin güneydoğusundaki Şehir kıyılarında, büyük bir felaketin arkasından geçiyor. Sadece yaşanmış olan felaketin ne olduğu tam olarak açıklanmıyor. Devlet kurumları işlevlerini büyük seviyede yitirmiş, toplumsal kurallar aşınmış, hukuk ve seviye yerini mahalli güç odaklarına ve silahlı gruplara bırakmış durumda. Romanın merkezinde, deniz kıyısında dalgaların getirmiş olduğu nesneleri biriktirerek geçimini elde eden Phillip Tennent ile yaşlı teyzesi Marnie bulunuyor. Phillip’in kıyıda bulmuş olduğu ve başlangıçta basit bir nesne sandığı garip bir oluşum, zaman içinde büyüyor, şekil değiştiriyor ve insan davranışlarını öykünmek etmeye başlıyor. Kitabın gizemli varlıkları iGhetti olarak adlandırılıyor. Dijital dünyayı çağrıştıran bu varlıkların nereden geldiği ve ne oldukları mevzusunda kati bir izahat yapılmıyor. İnsanlar onları internetle, bankacılık kriziyle, karanlık maddeyle yada başka bilinmeyen güçlerle ilişkilendiriyor. Sadece roman, okura tek ve kati bir yanıt sunmuyor. Harrison’ın bilhassa kaçındığı nokta da bu. Yazar, iGhetti’lerin ne işe yaradığını fazla açıklaması halinde romanın basit bir bilimkurgu hikayesine dönüşeceğini düşündüğünü söylüyor. Böylece okur da karakterler benzer biçimde belirsizlik içinde kalıyor.
ASIL FELAKET, İNSANIN DÜNYAYI ANLAYAMAMASI
Romanın dikkat çekici tarafı, felaketi yalnızca fizyolojik yıkım ve hayatta kalma mücadelesi üstünden ele almaması. Harrison’a bakılırsa gerçek bir felaketin en mühim sonucu, dünyanın artık eskisi benzer biçimde işlememesi. İnsanların bildikleri, güvendikleri ve hayatlarını üstüne kurmuş oldukları tüm açıklamalar geçerliliğini yitiriyor. Bu yüzden romanda büyük bir yıkımın arkasından bile gündelik yaşamın devam etmesi mühim bir yer tutuyor. İnsanlar evlatların doğum günü partilerini düzenliyor, sahil kafelerinde kahvelerini içiyor, alışveriş hayata geçirmeye ve geçimlerini sağlamaya çalışıyor. Sadece tüm bunlar, artık ne işe yaradığını kimsenin tam olarak anlayamadığı bir dünyanın içinde gerçekleşiyor. Booker Ödülü jürisinin başkanı tarihçi Mary Beard, romanı “bugünün siyasetinin geleceğin merceğinden görülmesi” olarak tanımladı. Beard’a bakılırsa kitap, okuru şaşırtırken kara gülmece duygusu yaratıyor ve tüm karanlık atmosferine karşın beklenmedik bir iyimserlik de taşıyor.
YAPAY ZEKA, SİYASET VE ÇEVRE KRİZİ DE ROMANIN İÇİNDE
Harrison’ın çıkış noktası 2008 finans krizi olsa da romanın dünyası bugünün başka sorunlarını da içeriyor. İnternet, suni zeka, çevre tahribatı, siyasette gerçeklik duygusunun aşınması ve kurumlara duyulan güvenin kaybolması hikayenin arka planını oluşturuyor. Yazar, Booker Ödülü için piyasaya çıkan açıklamasında bilhassa Trumpizm ve netin beslediği akıl dışı söylemlerin, insanların gerçekler hakkında ortak bir zeminde buluşmasını zorlaştırdığına dikkat çekiyor. İnsanlığın, yaşamını sürdürmek için gereksinim duyduğu çevreyi kendi eliyle tahrip etmesini de romanın temel meselelerinden biri olarak gösteriyor. Bu yönüyle The End of Everything, belirli bir ekonomik krizin arkasından yaşananları özetleyen bir roman olmaktan çıkıyor. Ekonomik düzenin sarsılmasıyla başlamış olan sorgulama, çağıl toplumun bilgiye, siyasete, doğaya ve kendi geleceğine ilişkin tüm kabullerine uzanıyor.
BOOKER TARİHİNİN EN YAŞLI KAZANANI
81 yaşındaki M. John Harrison, 2026 Booker Ödülü’nü kazanarak ödül tarihinin en yaşlı sahibi oldu. Altmış yıla yaklaşan yazarlık hayatında 13 roman yayımlayan Harrison, bilimkurgu ve fantastik edebiyat alanındaki çalışmalarıyla tanınıyor. The End of Everything ise yazarın ilk Booker adaylığı ve ilk ödülü oldu. 198 sayfalık roman, altı kitaplık kısa sıralama arasından jüri üyelerinin oybirliğiyle seçildi. Harrison, 50 bin sterlinlik para ödülünün de sahibi oldu. Romanın yayınevi Serpent’s Tail ise ilk kez Booker Ödülü kazanmış oldu. Ödülün bir bilimkurgu yazarına verilmesi de edebiyat dünyasında dikkat çeken gelişmelerden biri oldu. Booker Vakfı yöneticisi Gaby Wood, Harrison’ın bilimkurgu dünyasından gelen ilk Booker kazananı bulunduğunu belirterek yazarın türler arasındaki sınırları aşan örneksiz yaklaşımına dikkat çekti.
