Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Erman Şentürk, kompulsif biriktirme hastalığı (dispozofobi), biriktirme bozukluğu yada istifçiliğin, kişilerin değersiz, gereksiz ve sağlıksız ortam yaratan eşyaları saklamaları, biriktirmeleri yada atmamaları olarak tanımlanabildiğini söyledi. İstifleme bozukluğunda toplanan ve atılamayan eşyalar içinde bir benzerlik ya da bağlantı bulunmadığını dile getiren Şentürk, şu şekilde devam etti:
“Biriktirilen eşyalar, eski gazete yada mecmua, plastik eşya, eski giyim, mektup, posta, poşet, çöp, poşet, karton ve akla gelebilecek her türlü şeyden oluşabilir. Neredeyse tamamı düzensiz ve dağınık bir toplama hususi durumunun eseridirler.”
ÇEVRESİYLE SIKINTI YAŞAYABİLİR
İstifleme bozukluğunda, haiz olunan eşyalara karşı aşırı bağlılık söz mevzusu olduğuna dikkat çeken Şentürk, “Biriktirilen tüm eşyaların gerekliliği ve ilerde kullanılabileceği algısı oluşur. Biriktirilen nesnelerin kaybedilme ve atılması düşüncesi kişide yoğun kaygı oluşturur. Başkalarının bu eşyalara dokunmasına, ödünç almasına yada yerini değiştirmesine dahi tepki gösterilebilir. Haiz olduklarını elden çıkarma güçlüğü ve toplanan nesnelerin birikmesi bir noktadan sonrasında kişinin yaşam alanını sınırlayabilir. Biriktirilen eşyalar günlük yaşam işlevselliğini bozmaya başlarken şahıs çevresiyle sıkıntılar yaşayabilir ve hatta kişide sıhhat sorunları oluşabilir.” şeklinde konuştu.
Meydana getirilen çalışmalarda, yaş artışı ile beraber istifleme belirtilerinin şiddetinin arttığını da ifade eden Şentürk, “Bu yüzden klinik olarak mühim istifleme sorunları, yaşlılarda daha yaygın olarak görülüyor. İstifleme bozukluğu tanısı alan kişiler çoğu zaman yalnız ve izole bir yaşam yaşayan, partneri olmayan, maddi sorunları olan, dikkatsizlik edilmiş bir çocukluk periyodu yaşamış ve ailesinde istifleme bozukluğu bulunan bireylerdir” diye konuştu.
ÇOCUKLUKTA ORTAYA ÇIKIYOR
İstifleme bozukluğunun erkeklerde ve hanımlarda eşit sıklıkta görüldüğünü de dile getiren Şentürk, “Dağınıklık ve atmakta zorlanma her iki cinsiyette farklılık göstermezken, erkeklerde değersiz şeyleri istifleme daha çok görülüyor. İstifleme emareleri ilk olarak çocukluk ya da erken buluğluk döneminde averaj 12-13 yaşlarında ortaya çıkarken yaşla beraber giderek şiddetleniyor ve 30’lu yaşların ortasında ferdin düzenine ve çalışmasına engel olmaya başlıyor. Hastalığın tanısı çoğu zaman 40’lı yaşlarda konuluyor ve gidişatı çoğu zaman kronik bir seyir gösteriyor.” dedi.
Şentürk, “İstifleme bozukluğuna en sık birlikte rol alan psikiyatrik bozukluklar ağır depresyon, yaygın anksiyete bozukluğu, toplumsal fobi, obsesif kompulsif bozukluk, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, dürtü denetim bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğudur. Daha ender olmakla beraber bağımlı, paranoid yada şizotipal kişilik bozuklukları, demans ve psikoz şeklinde psikiyatrik hastalıklar da istifleme bozukluğu olanlarda görülebiliyor.” dedi.
KİMLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜYOR?
İstifleme bozukluğu olanların, hastalığın başlangıcından yada belirtilerin arttığı dönemlerden ilkin stresli yada travmatik bir yaşam vakası belirttiğini özetleyen Şentürk, “Cinsel istismar ve fizyolojik istismar şeklinde travmatik yaşam vakaları yaşamış bireylerde istifleme davranışı daha sık görülüyor ve emareler daha şiddetli olabiliyor. Bununla beraber çocukluk çağlarında yaşanmış olan duygusal istismar ve fizyolojik dikkatsizlik (ebeveynlerin yada çocuğa bakmakla yükümlü olan yetişkinlerin, çocuğun fizyolojik gereksinimlerini karşılamaması) istifleme bozukluğu ile mühim seviyede ilişkili bulunuyor” dedi.
Aile üyelerinde istifleme bozukluğu olan bireylerde istifleme bozukluğunun daha yaygın olarak görüldüğünü de ifade eden Şentürk, “İstifleme davranışı olan bireylerin yarısının benzer istifleme sorunları olan birinci aşama bir akrabası bulunuyor ve bu durum davranışın genetik geçişli bulunduğunu düşündürüyor. Meydana getirilen ikiz emekleri da istifleme davranışının ortalama yüzde 50’sinin genetik faktörlere bağlanabilir bulunduğunu gösteriyor.” diye konuştu.
TERAPİ SÜRECİ
Şentürk, istifleme bozukluğu olan kişilerin çoğu zaman yakın çevreleri tarafınca ya da yasal süreçlerin zorlamasıyla tedaviye getirildiğini belirterek, sözlerini şu şekilde tamamladı: “Bu, istifleme davranışından muzdarip kişilerin büyük bir bölümünün biriktirme bozukluğunu bir hastalık olarak görmemesinden kaynaklanıyor. Bu yüzden hastaların tedavi uyumları genel olarak düşük düzeydedir. Psikoeğitim, bilişsel davranışçı terapi ve destek grupları tedavide mühim bir yere haizdir. Terapi sürecinde kullanılan belirli tekniklerle, biriktirme davranışına zorlayan sebepleri anlama, karar verme becerilerinin geliştirilmesi ve yüzleşme üstüne çeşitli emekler yapılır. Psikiyatri hekiminin uygun görmüş olduğu vakalarda ilaç tedavisi de bir seçenek olarak karşımıza çıkıyor.”
[email protected]
Kaynak: Haber Merkezi
