Türkiye’de araştırma ve geliştirme (AR-GE) harcamalarının tutarı, geçen yıl bundan önceki yıla nazaran 274 milyar 279 milyon lira artarak 651 milyar 822 milyon liraya terfi etti.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “2024 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” neticelerini deklare etti.
Buna nazaran, gayrisafi yurt içi AR-GE harcanması 2024’te bundan önceki yıla nazaran 274 milyar 279 milyon lira artarak 651 milyar 822 milyon liraya çıktı.
Gayrisafi yurt içi AR-GE harcamasının GSYH içindeki oranı 2023’te yüzde 1,39 iken 2024’te 44 trilyon 587 milyar 225 milyon liralık GSYH içindeki oranı yüzde 1,46’ya terfi etti.
AR-GE harcamalarında mali ve mali olmayan firmalar yüzde 64,8 ile en büyük paya haiz oldu. Bunu yüzde 30,9 ile yükseköğretim takip etti. Kar amacı olmayan kuruluşlar tarafınca meydana getirilen AR-GE harcamalarının da dahil olduğu genel devlet AR-GE harcamalarının toplam içindeki oranı ise yüzde 4,3 olarak hesaplandı. AR-GE harcamaları içinde personel harcamaları yüzde 59,5 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu.
AR-GE harcamalarının 2024’te yüzde 53,8’ini mali ve mali olmayan firmalar finanse etti. Genel devlet, söz mevzusu harcamalardan yüzde 30,4’ünü, yükseköğretim kurumları yüzde 12,9’unu, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,9’unu, öteki yurt içi kaynaklar ortalama yüzde 0,01’ini karşıladı.
– AR-GE mensubu sayısı 310 bini geçti
Tam süre eşdeğeri (TZE) cinsinden 2024’te toplam 310 bin 473 şahıs AR-GE mensubu olarak çalıştı. Sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında ise TZE cinsinden toplam AR-GE mensubunun geçen yıl yüzde 67,1’i mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 30’u yükseköğretimde ve yüzde 2,9’u kar amacı olmayan kuruluşların da dahil edilmiş olduğu genel devlet sektöründe yer aldı.
TZE cinsinden hanım AR-GE personel sayısı, 2024’te 106 bin 74 kişiyle toplam AR-GE personel sayısının yüzde 34,2’sini oluşturdu. Sektörler itibarıyla TZE cinsinden hanım AR-GE personel oranı yükseköğretimde yüzde 47,9, kar amacı olmayan kuruluşların da dahil edilmiş olduğu genel devlette yüzde 30,6, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.
– AR-GE mensubunun yüzde 30,6’sı doktoralı
AR-GE mensubu tahsil durumuna nazaran incelendiğinde, yüzde 39,9’unun lisans eğitim düzeyine haiz olduğu görüldü. Bunu sırasıyla yüzde 30,6 ile doktora yada eşdeğeri, yüzde 20,3 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu, yüzde 4,4 ile lise ve altı kategorileri takip etti.
TZE cinsinden AR-GE mensubunun eğitim durumuna nazaran dağılımı ise sırasıyla yüzde 48,9 ile lisans, yüzde 21,2 ile doktora yada eşdeğeri, yüzde 19,1 ile yüksek lisans, yüzde 5,8 ile meslek yüksekokulu, yüzde 5 ile lise ve altı eğitim düzeyi şeklinde sıralandı.
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey’e nazaran 2024’te AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu bölge toplam AR-GE harcamasının yüzde 33,4’ünü gerçekleştiren TR10 (İstanbul) iken bunu yüzde 27,8 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,4 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi izledi.
Toplam AR-GE personel sayısının yüzde 32,6’sı TR10 (İstanbul), yüzde 19,2’si TR51 (Ankara) ve yüzde 8,3’ü TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde istihdam edildi.
– En fazla AR-GE harcanması yapanlar
Mali ve mali olmayan firmalar tarafınca 2024’teki 422 milyar 307 milyon lira AR-GE harcamasının yüzde 52,7’si AR-GE merkezlerinde gerçekleştirildi. Bu merkezlerdeki AR-GE harcamasının yüzde 89,4’ü, 250 ve üstü çalışan sayısına haiz olan girişimler tarafınca yapılmış oldu.
İmalat sanayisinde AR-GE faaliyeti yürüten girişimler teknoloji düzeylerine nazaran sınıflandırıldığında, 2024’te imalat sanayisinde meydana getirilen 210 milyar 506 milyon lira AR-GE harcamasının yüzde 46,9’unun yüksek teknoloji faaliyetinde yer edinen girişimler tarafınca gerçekleştirildiği görüldü.
İmalat sanayisindeki toplam AR-GE harcamasının yüzde 40,2’si orta yüksek teknoloji, yüzde 8,2’si orta düşük teknoloji ve yüzde 4,7’si düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafınca yapılmış oldu.
İmalat sanayisinde AR-GE faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde, 2024 senesinde en fazla araştırmacının 31 bin 701 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler tarafınca istihdam edilmiş olduğu belirlendi. Bunu 22 bin 93 araştırmacı istihdamıyla yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler takip etti.
TZE cinsinden araştırmacı sayıları dikkate alındığında da en fazla değerin 28 bin 957 ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimlerde olduğu belirlendi.
DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİ
Dolaylı AR-GE teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcanması içindeki oranı 2015 senesinde yüzde 14,8 iken 2024 senesinde yüzde 25,1’e terfi etti.
Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcanması 2015 senesinde 11,2 milyar lira düzeyindeyken bu harcamalar geçen yıl 422 milyar liraya ulaştı.
