Kabataş Artmahal’de düzenlenen etkinliklerde, Türk edebiyatı ve yayıncılık dünyasının son 15 senelik değişimini odağına alan bir söyleşi gerçekleştirildi.
“Türk Edebiyatının ve Yayıncılığının 15 Yılı” başlıklı söyleşinin moderatörlüğünü Kalem Ajans’ın kurucusu Nermin Mollaoğlu ile yazar ve akademisyen Murat Erdin üstlendi. Söyleşiye yazar Hakan Akdoğan ve Artemis Yayınları Gösterim Yönetmeni Erdeniz Türkmen konuşmacı olarak katıldı.
Yayıncılıkta hız, değişen okur alışkanlıkları ve tercüme edebiyat
Söyleşide ilk olarak son 15 yılda Türk edebiyatında ve yayıncılık sektöründe yaşanmış olan dönüşüm değerlendirildi. Hakan Akdoğan, edebiyat dünyasındaki değişimi yalnızca Türkiye üstünden değil, dünya edebiyatıyla kurulan ilişki üstünden de ele almak icap ettiğini belirtti. Dünya edebiyatı olarak okura sunulan eserlerin aslen geniş bir edebiyat birikiminin yalnızca belirli bir bölümünü temsil ettiğine dikkat çeken Akdoğan, hangi eserlerin çevrileceği ve okura ulaşacağı mevzusunda piyasa koşulları, satılabilirlik ve hızın belirleyici bulunduğunu beyan etti.
Akdoğan, okurların da artan kitap tutarları ve vakit kısıtlaması sebebiyle daha çok seçim yapmak zorunda kaldığını söylemiş oldu. Toplumsal medya yorumları, kitap kulüpleri, arka kapak yazıları ve kitapların görsel sunumlarının okuma tercihlerinde etkili bulunduğunu belirten Akdoğan, yayıncılık alanındaki mühim değişimlerden birinin de okurun kitap seçme biçiminin dönüşmesi bulunduğunu dile getirdi.
Yayıncıların ekonomik koşullar sebebiyle daha azca satan yazarları yayımlayabilmek için yüksek satış potansiyeline haiz yazarlara gerekseme duyduğunu söyleyen Akdoğan, kitapların baskı adetlerindeki düşüşe de değindi. Roman, öykü ve şiir kitaplarının geçmişe kıyasla daha düşük sayılarda basıldığını belirten Akdoğan, kitap satışlarının nominal olarak artmasının enflasyon tesiri dikkate alındığında aynı tabloyu göstermediğini kaydetti.
Buna rağmen Akdoğan, son 15 senenin Türk edebiyatı açısından üretim ve internasyonal temsil bakımından mühim bir dönem bulunduğunu beyan etti. Türk yazarlarının yurt haricinde daha çok görünürlük kazandığını belirten Akdoğan, bu süreçte Kalem Ajans ve Nermin Mollaoğlu’nun çalışmalarının etkisine dikkat çekti.
Erdeniz Türkmen ise yayıncılık sektöründeki değişimi üç döneme ayırarak değerlendirdi. Türkmen’e bakılırsa 2011-2015/2016 yılları aralığında büyük yayınevlerinin yanı sıra ufak ve orta ölçekli yayınevlerinin de sektöre katılmasıyla yayıncılık alanında değişik seçkiler ve bakış açıları ortaya çıktı. Bu zamanda Jaguar ve Domingo benzer biçimde yayınevlerinin edebiyat alanındaki yayınlarıyla değişik eserlerin okurla buluştuğunu belirten Türkmen, sonraki yıllarda toplumsal medyanın yayıncılık sektöründeki tesirinin giderek arttığını söylemiş oldu.
Bookstagram ve BookTok benzer biçimde okur topluluklarının kitapların tanıtımında ve okur tercihlerinde etkili hâle geldiğini belirten Türkmen, pandemi sonrasında dijitalleşmenin yayınevleri açısından daha belirleyici bir gerekliliğe dönüştüğünü beyan etti.
Toplumsal medya yazar-okur ilişkisini iyi mi değiştirdi?
Söyleşinin mühim başlıklarından biri de toplumsal medyanın yazar, yayınevi ve okur arasındaki ilişkiye tesiri oldu. Nermin Mollaoğlu, dijitalleşmeyle beraber okur ve yazar arasındaki mesafenin kısaldığını, bu ilişkide yayınevlerinin mühim bir köprü işlevi gördüğünü söylemiş oldu.
Erdeniz Türkmen, okurun yazara direkt ulaşabilmesinin devamlı yazar açısından aynı seviyede pozitif karşılanmayabileceğini belirterek, yazarın görünürlük beklentisiyle eserleri üstünden anılma isteği arasındaki dengeye dikkat çekti.
Hakan Akdoğan ise günümüzde yazarların toplumsal medya vasıtasıyla görünürlüklerini artırma baskısıyla karşı karşıya kaldığını söylemiş oldu. Akdoğan, toplumsal medyada geniş bir takipçi kitlesine ulaşmanın edebî niteliğin önüne geçebildiği durumlar bulunduğunu belirterek, geçmişte gazetelerin ve edebiyat medyasının üstlendiği görünürlük işlevinin bugün değişik mecralara taşındığını beyan etti.
Nermin Mollaoğlu, toplumsal medyanın edebiyat eleştirisinde daha geniş bir katılım alanı oluşturduğunu savunurken, geçmişte sınırı olan sayıdaki eleştirmenin değerlendirmelerinin yazarların edebiyat dünyasındaki konumunu etkileyebildiğini hatırlattı. Toplumsal medyanın bu açıdan daha demokratik bir eleştiri ortamı yaratabileceğini dile getirdi.
Yayınevlerinin dijital platformlara yaklaşımını özetleyen Erdeniz Türkmen, değişik okur gruplarının değişik mecralarda bulunduğunu söylemiş oldu. Artemis Yayınları’nın bilhassa genç okur kitlesine yönelik yayınlarında TikTok’un ehemmiyet kazandığını belirten Türkmen, yayınevlerinin Instagram, Feysbuk ve TikTok benzer biçimde platformlardaki içeriklerini okur kitlesinin beklentilerine bakılırsa güncellemek durumunda bulunduğunu beyan etti. Türkmen, toplumsal medyadan gelen geri bildirimlerin takip edilmesi icap ettiğini sadece her yorumun direkt uygulanmasının mecburi olmadığını da ekledi.
Suni zekâ edebiyatın üretim sürecini iyi mi etkiliyor?
Murat Erdin’in gündeme getirmiş olduğu bir öteki mevzu, suni zekânın edebiyatta kullanımı ve yayınevlerinin suni zekâyla üretilen metinleri tespit etme şekilleri oldu. Erdin, bilhassa tercüme ve edebî üretim süreçlerinde suni zekânın kullanım sınırlarının iyi mi belirleneceğini konuşmacılara yöneltti.
Erdeniz Türkmen, yayınevlerinin suni zekâyla oluşturulan metinleri saptamak mevzusunda hemen hemen kati bir yönteme haiz olmadığını belirtti. Bilhassa edebî çevirilerde suni zekâ tarafınca üretilen metinlerin bazı dil ve ifade özelliklerinden ayırt edilebildiğini söyleyen Türkmen, kurgu dışı metinlerde bu ayrımın daha zor olabileceğine dikkat çekti.
Ortalama 25 senedir yaratıcı yazarlık atölyeleri yürüten Hakan Akdoğan ise suni zekânın metinlerinde kusursuzluk arayışının belirgin bulunduğunu beyan etti. Akdoğan’a bakılırsa edebî üslup, yazarın kendine özgü kusurlarını ve tercihlerini de içeriyor. Suni zekânın teknik açıdan başarı göstermiş metinler üretebildiğini sadece kişisel üslup mevzusunda hemen hemen aynı yetkinliğe ulaşamadığını belirten Akdoğan, bu hızla gelişen teknolojinin vakit içinde gelişerek tespit edilmesini zorlaştırabileceğini söylemiş oldu.
Kültür sanat medyasının kitapların okura ulaşmasındaki görevi
Söyleşide bağımsız yayınevleri ile büyük yayınevleri arasındaki görünürlük farkı ve kültür sanat medyasının kitapların okura ulaşmasındaki görevi de ele alındı. Nermin Mollaoğlu, toplumsal medyanın ufak ve bağımsız yayınevlerine kendi okur topluluklarıyla direkt ilişki kurma olanağı sağladığını belirtti.
Mollaoğlu, tercüme edebiyatın Türkiye yayıncılık sektöründeki ağırlığına da değinerek değişik ülkelerdeki edebiyatların Türkçeye kazandırılmasında yayıncıların ve edebiyat ajanslarının rolünü değerlendirdi. Değişik coğrafyalardan yazarların Türkiye’de tanınmasında kültür sanat haberlerinin etkisine örnek olarak Norveçli yazar Erlend Loe’nun Doppler adlı kitabının Türkiye’deki okurla buluşma sürecini söyledi. Mollaoğlu, yazarın Türkiye ziyaretinin arkasından gazete ve haber kanallarında meydana getirilen röportajların kitabın tanınırlığına katkı sağladığını ve satışlarının artmasında etkili bulunduğunu söylemiş oldu.
Erdeniz Türkmen de bir yazarın tanınmasının yalnızca tek bir kitabın satışını değil, okurun o yazarın geldiği coğrafyanın edebiyatına yönelmesini de sağlayabildiğini belirtti. Kültür sanat medyasının ve yayıncılık alanındaki değişik mecraların, okurun yeni yazarlar ve edebiyatlarla tanışmasında rol oynadığını beyan etti.

