Çanakkale’de Troya Antik Kenti civarlarında yürütülen arkeolojik emek harcamalar, dünya edebiyatının en meşhur savaşçılarından Ajax’ın (Aias) mezarının bulunmuş olabileceğini ortaya koydu. Troya Müzesi arkeoloğu Fecri Polat’ın Nisan 2026’da piyasaya çıkan bilimsel araştırmasına dayanan bulgu, Amerikan People dergisinin haberiyle internasyonal basında geniş yankı buldu. Troya’nın ortalama 10 kilometre kuzeybatısındaki Işıldaktepe Altı bölgesinde, daha ilkin tarih öncesi bir yerleşim sanılan kalıntıların insan eliyle oluşturulmuş bir gömüt tepesi, doğrusu tümülüs olduğu belirlendi. Antik Yunan ve Roma yazarlarının Ajax’ın mezarını bu bölgede tanım etmesi, keşfin önemini artırıyor. Sadece arkeologlar, efsanevi savaşçının hakikaten yaşamış bulunduğunu yada burada gömüldüğünü hemen hemen kanıtlamış değiller.
Çanakkale’de Troya civarlarındaki Işıldaktepe Altı kazılarında, antik kaynakların Ajax’ın mezarını tarif etmiş olduğu bölgede bir tümülüs belirlendi. Troya Müzesi arkeoloğu Fecri Polat’ın araştırması, efsanevi savaşçının mezarına ilişkin yeni bir olasılığı ortaya koydu. (Truva Müzesi)
DENİZ KIYISINDA 3 BİN YILLIK İZLER
İlk kez 2011’de araştırılan Işıldaktepe Altı’nda, deniz dalgalarının verdiği hasarın arkasından 2-25 Ekim 2024 tarihlerinde kurtarma kazısı yapılmış oldu. Çanakkale Müze Müdürlüğü’nün çalışmalarında çamurla birleştirilmiş taş sıraları, yeşil kil tabakası, seramik parçaları, ağırşaklar ve kemik biz bulunmuş oldu. Fecri Polat, bu düzenlemenin organik bir tepeye değil, bilgili şekilde inşa edilmiş bir tümülüse işaret ettiğini belirledi. Antik coğrafyacı Strabon’un Ajax’ın mezarını Rhoiteion yakınlarına yerleştirmesi de araştırmanın temel dayanaklarından biri oldu.
AJAX KİMDİ, NEDEN ‘BÜYÜK’ DENİYORDU?
Homeros’un İlyada destanındaki ‘Büyük Ajax’, Yunan ordusunun Akhilleus’tan (Aşil) sonraki en kuvvetli savaşçılarından biriydi. Telamon’un oğlu olan Ajax, devasa kalkanı ve muhteşem gücüyle tanınıyor, Truva’nın savunucusu Hektor’la karşı karşıya geliyordu. Mitolojiye bakılırsa Akhilleus’un ölümünden sonrasında silahlarının Odysseus’a verilmesi üstüne büyük bir bunalıma girdi ve yaşamına son verdi. Sophokles’in Ajax tragedyası, bu hikayeyi onur, aşağılanma ve kişinin yıkımı üstünden işleyerek dünya tiyatrosunun klasiklerinden biri haline getirdi.
TRUVA SAVAŞI GERÇEKTEN YAŞANDI MI?
Homeros’un ortalama 2 bin 800 yıl ilkin değindiği İlyada, Yunan ordularının Anadolu’daki Truva’yı kuşatmasını konu alıyor. Akhilleus, Hektor, Odysseus ve Ajax şeklinde kahramanlarıyla Batı edebiyatının temel ve kurucu eserlerinden biri kabul ediliyor. Çanakkale’deki Hisarlık kazıları, ortalama 4 bin senelik Troya yerleşimini, surları ve değişik dönemlere ilişkin yıkım katmanlarını ortaya çıkardı. Hitit belgelerinde geçen Wilusa’nın Troya ile ilişkisi de araştırmacılar tarafınca kuvvetli bir olasılık olarak değerlendiriliyor. Sadece arkeolojik bulgular, Homeros’un anlattığı savaşın tüm ayrıntılarıyla gerçekleştiğini yada destandaki kahramanların tarihsel kişiler bulunduğunu kanıtlamıyor.
AJAX’IN MEZARI DAHA ÖNCE ARANMIŞTI
Ajax’ın mezarı antik çağlardan beri Çanakkale Boğazı kıyısında aranıyor. Antik yazar Pausanias, denizin mezarı aşındırmasıyla ortaya çıkmış olduğu söylenen muhteşem büyüklükte kemiklerden söz etmişti. Kazıbilimci Heinrich Schliemann da 1879’da bölgede Ajax’la ilişkilendirilen başka bir tümülüsü kazmıştı. Troya çevresindeki Akhilleus, Patroklos ve öteki kahramanlara atfedilen gömüt tepeleri de uzun süredir araştırılıyor. Fecri Polat’ın yeni emek vermesi, Işıldaktepe Altı’nın Ajax’a atfedilen daha eski bir gömüt anıtı olabileceğini ileri sürüyor. Tümülüsün merkezinde yeni kazıların yapılması ve tarihlendirme çalışmalarının tamamlanması da planlanıyor.

