Libya’nın kargaşa ve bunalımlı 2025 yılı, Trablus’taki silahlı çatışmaların ve yakın bağlaşık Türkiye’nin diplomatik katılımının devam etmiş olduğu bir ortamda gerçekleşti.
Geçtiğimiz ay Ankara’da meydana gelen ve aralarında ordu komutanının da bulunmuş olduğu bir Libya askeri heyetinin yaşamını kaybetmiş olduğu tayyare kazası kasvetli bir gelişmeye işaret etse de, Türkiye-Libya ilişkileri geçen yıl büyük bir sıçrama kaydetti.
Ankara, Trablus’taki askeri gerilimlerin hafifletilmesine destek olması ve Libya politikasını değiştirirken 2025 yılı süresince doğudaki kesime yönelik yardımlarını çoğaltması sebebiyle önde gelen bir diplomatik erkek oyuncu olarak ortaya çıktı.
Son olarak TBMM, Türkiye’nin saldırılara karşı desteğini almak isteyen Libya’ya Türk askeri konuşlandırılmasını iki yıl daha uzattı.
Libya hâlâ iki yönetim içinde bölünmüş durumda: Temsilciler Meclisi tarafınca 2022 başlarında atanan ve Bingazi merkezli, Usame Hammad liderliğindeki, doğuyu ve güneyin büyük bölümünü denetim eden bir hükümet; ve batıyı yöneten Trablus’taki Başbakan Abdul Hamid Muhammed Dbeibah liderliğindeki internasyonal kabul görmüş Ulusal Birlik Hükümeti.
2025 baharında Trablus, Gineiwe milislerinin liderinin 12 Mayıs’ta öldürülmesinin peşinden dört ay devam eden askeri gerilimin pençesine düştü; bu, hükümet güçlerinin hızla grubun karargahını ele geçirdiği ve Abu Salim bölgesinin kontrolünü ele geçirdiği çatışmaları tetikledi; Dbeibah, devlet otoritesi dışındaki silahlı grupları dağıtma çabalarının bir parçası olarak övgüyle bahsetti.
Mayıs ayındaki ilk ateşkese karşın, çatışmalar Trablus’un tek operasyonel hava merkezi olan Mitiga havaalanını denetim eden Rada silahlı grubunu da kapsayacak şekilde yayıldıkça gerginlikler devam etti. Grup, başkentin çeşitli yerlerinde denetim noktaları kurarak şehri gerilmiş tuttu ve günlük yaşamı aksattı.
Birleşmiş Milletler ve Avrupa ülkelerinin öncülük etmiş olduğu internasyonal çabalar gerilimi denetim altına alamayınca Türkiye, Ulusal İstihbarat Teşkilatı (MİT) vesilesiyle oldukça yönlü diplomasiyi yoğunlaştırdı. MİT Müdürü İbrahim Kalınca’ın 4 Haziran’da Trablus’a yapmış olduğu ziyaretin peşinden tüm taraflarla etkileşim ivme kazanmıştır ve 13 Eylül’de ateşkes anlaşmasıyla sonuçlanan sürdürülebilir görüşmelerin önü açıldı.
Türkiye’nin arabuluculuğunda meydana getirilen antak kalma, uzun süredir devam eden soğukluğa son verdi ve başkentte göreceli normalliği tekrardan sağlamış oldu.
Haftar’a yardım
Batı Libya’daki çabaların yanı sıra Ankara, Libya’nın parçalanmış siyasal ortamına kapsayıcı bir yaklaşımla doğulu aktörlerle ilişkilerini derinleştirmek için harekete geçti. Doğu komutanı Halife Haftar’ın oğlu Korgeneral Saddam Haftar, 2025 senesinde Türkiye’yi üç kez ziyaret etti ve “birleşik bir Libya’ya doğru mühim bir stratejik adım” niteliğindeki görüşmeler için Nisan ayında Müdafa Bakanı Yaşar Güler ile bir araya geldi.
Saddam Hafter, sonrasında temmuz ayında İstanbul’da düzenlenen IDEF 2025 Müdafa Sanayii Fuarı’na katılmış, kasım ayında ise Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Müdafa Bakanı Güler ile görüşmelerde bulunmak suretiyle yeniden dönmüştü.
Ulusal İstihbarat Teşkilatı (MİT) Direktörü İbrahim Kalınca, ağustos ayında gerçekleştirdiği karşılıklı ziyarette Halife Hafter ile görüşmek suretiyle Bingazi’yi ziyaret ederek Ankara ile doğu Libya yönetimi içinde senelerden beri ilk üst düzey teması gerçekleştirmişti. Ziyaret, Türkiye’nin tüm mühim Libya aktörleriyle açık iletişimi sürdürme niyetinin altını çizdi.
Türk Deniz Kuvvetleri’ne ilişik korvet TCG Kınalıada, günler ilkin Bingazi’ye yanaşmış ve burada doğu Libya güçleriyle PASSEX deniz tatbikatı gerçekleştirmişti. Gemideki Türk heyeti Saddam Haftar tarafınca kabul edildi.
Doğu Akdeniz gerilimi
Türkiye ve Libya, ortak denizcilik çıkarlarının Ankara’nın zamanı rakibi Yunanistan ve Kıbrıs Rum yönetimiyle sık sık çatıştığı Doğu Akdeniz’de de yakın ortaklık içinde.
Atina’nın Haziran ayında Girit’in güneyi ve batısında hidrokarbon arama ihalesi başlatması, Libya’nın hem doğulu hem de batılı yetkililerinin, Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki faaliyetlerine sert tepki göstermesine niçin oldu. Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) Yunanistan büyükelçisini çağırdı ve bu hareketi Libya’nın egemenlik haklarının ihlali olarak nitelendirdi.
Bingazi tarafınca atanan Başbakan Usame Hammad’ın, Libya’nın dost ülkelerle yapmış olduğu anlaşmalara yönelik itirazları reddettiği ve Türkiye ile işbirliğinin internasyonal hukuk kapsamında meşruiyetini teyit etmiş olduğu doğudan da paralel bir cevap geldi.
2019 sonbaharında Türkiye ve Libya, deniz yetki alanlarını belirleyen, bölge ülkeleri ve internasyonal firmaların tek taraflı ve yasa dışı faaliyetlerini reddeden ve her iki ülkenin haklarını korumuş olan bir antak kalma imzaladı. Antak kalma BM tarafınca Ekim 2020’de tescil edildi.
