Adana’nın organik güzellikleri ve varlıklı nebat örtüsüyle öne çıkan ilçelerinden Saimbeyli’de, yörede değişik isimlerle malum organik ürünler de dikkat çekiyor. Bunlardan önde gelen
çıtımık
, menengiç olarak malum ağacın meyvesi için kullanılan bölgesel adlardan biri olarak öne çıkıyor.
Akdeniz ve çevresinde organik olarak yetişen menengiç, yörelere nazaran çitlenbik, çedene, çıtlık, bıttım ve çıtımık şeklinde değişik isimlerle anılabiliyor. Bilimsel nitelikli kaynaklarda da Adana yöresinde, bilhassa Kozan çevresinde menengiç meyvesinin “çıtımık” adıyla bilinmiş olduğu belirtiliyor.
Çıtımık nedir?
Çıtımık, menengiç ağacının meyvesine verilen bölgesel adlardan biri. Menengiç ise botanik kaynaklarda Pistacia cinsine bağlı bir nebat olarak tanımlanıyor. Türkiye’nin bilhassa Akdeniz, Güneydoğu Anadolu ve sıcak-kurak bölgelerinde organik olarak yetişebiliyor.
Menengiç ağacı görünüş bakımından Antep fıstığı ağacını andırırken, meyveleri minik ve yuvarlak yapısıyla dikkat çekiyor. Meyveler olgunlaşma döneminde renk değiştiriyor ve bölgesel mutfaklarda değişik şekillerde değerlendirilebiliyor.
Saimbeyli’nin organik zenginliklerinden biri
Torosların eteklerinde yer edinen Saimbeyli, organik nebat örtüsü ve yaylalarıyla Adana’nın dikkat çeken ilçeleri içinde bulunuyor. İlçenin yüksek kesimleri ve organik alanları, yörede yaşayan insanların doğadan değişik ürünleri tanımasına ve geleneksel kullanım biçimlerinin kuşaktan kuşağa aktarılmasına olanak sağlıyor.
Adana İl Kültür ve Gezim Müdürlüğü de Saimbeyli’nin organik alanlarını ve yaylalarını bölgenin mühim gezim değerleri içinde gösteriyor.
Menengiçten kahve de yapılıyor
Çıtımık olarak malum menengiç meyvesinin en malum değerlendirme şekillerinden biri menengiç kahvesi. Kurutulan ve kavrulan meyvelerin öğütülmesiyle hazırlanan menengiç kahvesi, bilhassa Türkiye’nin cenup ve güneydoğu bölgelerinde geleneksel içeceklerden biri olarak tüketiliyor. Menengiç meyvelerinin ek olarak çerez olarak değerlendirilebildiği de belirtiliyor.
Bu yönüyle çıtımık yalnızca doğada kendiliğinden yetişen bir meyve değil, bununla birlikte bölgesel mutfak kültürünün bir parçası olarak da ehemmiyet taşıyor.
Bölgesel adlar kültürel mirası yansıtıyor
Türkiye’nin değişik bölgelerinde aynı bitkinin değişik isimlerle anılması, Anadolu’nun varlıklı sözlü kültürünün de bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Menengiç için kullanılan çıtımık, çitlenbik, çedene, çıtlık ve bıttım şeklinde adlar bölgeden bölgeye değişebiliyor. Bundan dolayı bölgesel adların korunması, yalnızca bir bitkinin adının yaşatılması değil, bununla birlikte o bölgenin günlük yaşamına ve mutfak kültürüne ilişik kelimelerin gelecek kuşaklara aktarılması açısından da ehemmiyet taşıyor.
Saimbeyli’de doğadan sofraya uzanan anane
Saimbeyli’nin organik yapısı, yörede yetişen bitkilerin ve meyvelerin günlük yaşamda tanınmasını ve kullanılmasını sağlıyor. Çıtımık da bu organik zenginliklerin bölgesel adlandırmalarla günümüze kadar taşınan örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Bilhassa doğadan toplanan ürünlerin geçmişten günümüze aktarılması, Saimbeyli şeklinde organik yapısını sakınan ilçelerde mahalli kültürün mühim parçalarından birini oluşturuyor.
Çıtımık adıyla malum menengiç, Saimbeyli ve çevresinde doğayla iç içe yaşamın, bölgesel adlandırmaların ve geleneksel mutfak kültürünün dikkat çeken örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
Muhabir:
Enes şimşek
