Amerikan gazetesi The Wall Street Journal’ın haberine gore, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in kasım ayında Çin’de bir araya gelmiş olarak Ukrayna savaşını görüşmesini önerdi. Putin’in girişimi, 9 Ekim’de Trump’la yapmış olduğu telefon görüşmesinde gündeme getirmiş olduğu açıklandı. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, üçlü toplantı olasılığının konuşulduğunu sadece hemen hemen somut bir anlaşmaya varılmadığını deklare etti. Zirve önerisinde Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin yer almaması, Kiev’in tepkisini çekti. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, bu şekilde bir görüşmenin Rusya’yı cesaretlendirebileceğini savundu. Trump ise üçlü toplantıya açık bulunduğunu belirterek nükleer silahlar, silahsızlanma ve tecim konularının da görüşebileceklerini söylemiş oldu. İddia, büyük güçlerin başka ülkelerin geleceği üstünde karar verme yetkisini kendilerinde görmesi tartışmasını da tekrardan açtı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Donald Trump ve Şi Cinping’e üçlü zirve önerilmiş olduğu iddia ediliyor. Ukrayna’nın yer almadığı zirve ihtimali, İkinci Dünya Savaşı sonrasında büyük güçlerin dünya düzenini belirlemeye çalmış olduğu başarısız konferansları da gündeme getirdi. (Reuters)
ROOSEVELT’İN DÖRT POLİS PLANI
ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İkinci Dünya Savaşı esnasında cenk sonrası internasyonal güvenliğin ABD, Sovyetler Birliği, İngiltere ve Çin’den oluşan dört büyük güç tarafınca korunmasını öngören bir seviye tasarladı. Roosevelt’in Dört Polis ya da Dünyanın Jandarmaları olarak anılan yaklaşımı, 1943 Tahran Konferansı’nda SSCB lideri Josef Stalin’le yapmış olduğu görüşmelerde de gündeme geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın arşiv belgelerine gore bu dört devlet, internasyonal barışa yönelik tehditlere karşı başlıca müdahale yetkisini beraber üstlenecekti. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan Milletler Cemiyeti’nin saldırgan devletleri durduramaması, yeni güvenlik düzeni arayışlarının gerekçelerinden biriydi. Sadece Roosevelt’in önerisi, devletlerin hukuki eşitliği ile askeri ve siyasal gücün birkaç ülkenin elinde toplanması arasındaki temel çelişkiyi de gözler önüne seriyordu. Tavsiye tüm dünyadan büyük tepki topladı ve Birleşmiş Milletler’e uzanan yolu açtı.
YALTA’DAN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’E
Şubat 1945’teki Yalta Konferansı, Roosevelt, Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in cenk sonrası Avrupa’nın düzenini görüştüğü zamanı buluşmalardan biri oldu. Almanya’nın işgal bölgeleri, Polonya’nın geleceği ve Doğu Avrupa’daki siyasal seviye bu görüşmelerin başlıca konularıydı. Aynı yıl kurulan Birleşmiş Milletler, tüm üyelerin egemen eşitliği ilkesini kabul etmesine karşın Güvenlik Konseyi’nin beş sürekli üyesine veto yetkisi tanıdı. ABD, Sovyetler Birliği, İngiltere, Fransa ve Çin’e verilen bu imtiyaz, Roosevelt’in büyük güçler merkezli güvenlik anlayışının devamı kabul edildi. Halkların kendi kaderini atama hakkı ile büyük devletlerin stratejik çıkarları arasındaki gerilim, cenk sonrasındaki internasyonal düzenin kalıcı problemlerinden biri haline geldi. Problem günümüzde de çözülebilmiş değil. Küresel Cenup ülkeleri güvenlik başlıklarında kendilerine daha oldukca söz verilmesini talep ediyorlar.
KİEV OLMADAN UKRAYNA PAZARLIĞI
Putin’in önerisinin tarihsel benzerliği, üç devletin tüm dünyayı yönetecek yeni bir kurum oluşturmasından oldukca, Ukrayna’yı ilgilendiren bir savaşın Ukrayna temsil edilmeden görüşülebilecek olması. Bu durum, Yalta’daki büyük güç diplomasisini ve Roosevelt’in internasyonal güvenliği sınırı olan sayıdaki devletin yönetmesine dayanan yaklaşımını hatırlatıyor. Öteki taraftan Moskova, nihai sulh anlaşmasının Ukrayna’nın iştirakı olmadan yapılamayacağını da kabul etti. Trump’ın görüşmeyi nükleer silahsızlanma ve tecim başlıklarına genişletmek istemesi, ABD’li uzmanlara gore zirvenin yalnızca Ukrayna’yla sınırı olan kalmayacağını gösteriyor. Wall Street’e konuşan politika bilimciler ise geçmiş deneyimlere vurgu yapıyorlar. Uzmanlara gore tarihsel tecrübe, büyük güçler arasındaki anlaşmaların bir çok süre ilgili toplumların talepleriyle örtüşmediğini gösteriyor.
