ISUBÜ Ziraat Fakültesi Nebat Koruma Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rüstem Yaşam, uzun süredir yürüttüğü emekler sonucunda yeni bir sinek türü keşfetti. Kuzeydoğu Anadolu’da Erzurum çevrelerinin yüksek kesimlerden toplamış olduğu örnekler üstünden yapmış olduğu incelemeler ve araştırmaların peşinden Prof. Dr. Rüstem Yaşam, ‘Sinekler’ (Diptera) takımının ‘Çiçek sinekleri’ (Syrphidae) familyasına yeni bir tür kazandırdı. Bitkilerin döllenmesinde mühim rol oynadığı tespit edilen sineğe, Prof. Dr. Rüstem Yaşam’ın 28 yıl ilkin 1 yaşlarındayken yaşamını yitiren oğlu ‘Abdullah’tan esinlenerek, ‘Orthonevra abdullahi’ adı verildi. Yeni tür ‘Zoologischer Anzeiger’ dergisinde bu yıl eylül ayında yayımlanarak bilim yaşamına tanıtıldı.
Öte taraftan 30 yılı aşkın süredir böcekler üstünde bilimsel emekler icra eden Prof. Dr. Rüstem Yaşam’ın Entomoloji (Böcek bilimi) alanında şimdiye kadar yapmış olduğu katkılar dolayısıyla değişik bilim adamları tarafınca yeni 1 cins (Rhayatus) ve 4 türe (Coeliastes rustemi, Erax dirimsel, Merodon dirimsel, Sarcophaga dirimsel) adı verildi.
‘YILLARDIR BÖCEK SİSTEMATİĞİ KONUSUNDA ÇALIŞIYORUM’
Prof. Dr. Rüstem Yaşam, DHA muhabirine yapmış olduğu açıklamada, “Senelerdir böcek sistematiği üstüne çalışan bilim adamıyım. Bu benim bilim yaşamına kazandırdığım 17’nci tür oldu. Ben de oldukça mutluyum bu şekilde bir türü Türkiye’den tüm dünyaya tanıttığım için. Böcek, ‘Çiçek sinekleri’ grubundan yararlı bir sinek. Bunun yaş dönemleri şu demek oluyor ki larvaları olarak adlandırdığımız gençleri toprakta yaşıyor. Bilhassa organik maddece varlıklı olan toprakta. Toprağın ayrıştırması, mineral maddelerin yararlı hale getirilmesinde mühim rol oynarken erginleri şu demek oluyor ki sinek olarak adlandırdığımız süreci ise çiçekli bitkileri ziyaret ediyor ve çiçeklerin döllenmesinde ve tozlaşmasında ciddi manada katkı sağlıyor. Bu yönden değerlendirdiğimizde yararlı bir böcek türü olarak nitelendirebiliriz” dedi.
KUZEYDOĞU ANADOLU’DA GÖRÜLDÜ
Bilim yaşamına yeni giren ‘Orthonevra abdullahi’ sineğinin Kuzeydoğu Anadolu’da Erzurum dolaylarında bulunduğunu ve yükselti olarak yüksek alanlarda sıkça görüldüğünü aktaran Prof. Dr. Yaşam, “Bu böceği Erzurum ve çevresinden toplamıştık seneler öncesi. Ondan sonra komşu Gürcistan’da da benzer örnekler değişik bilim adamları tarafınca toplanmıştı. Bu örnekleri bir araya getirerek, bizim yurt dışından ortak proje yürüttüğümüz arkadaşla beraber bunların hepsini değerlendirme aşamasına getirdik ve bir böcek grubunu revize ederek bu yeni türü de bunun içine ilave ederek bilim yaşamına sunmaya çalıştık. Internasyonal düzeyde bu çalışmalarımı sürdürüyorum. Bilim yaşamına yeni türler kazandırma, isimlendirme, bilhassa kültürümüzü yansıtabilecek isimlerle bilim yaşamına bu türleri tanıtmayı hedefliyorum. Bunu da bir aşama başarmış benzer biçimde görünüyorum. Ümit ederim bundan sonrasında bunu ömrümüz yettiğince devam ettiririz” diye konuştu.
‘TÜRKİYE MÜSTESNA BİR ÜLKE’
Türkiye’nin müstesna bir ülke bulunduğunu ve bir ülkeden daha oldukça bir kıta özelliği taşıdığını vurgulayan Prof. Dr. Yaşam, şu şekilde devam etti:
“Biyoçeşitlilik açısından değerlendirdiğimizde 2 kıta içinde köprü olması dolayısıyla oldukça varlıklı bir flora ve faunaya haiz. Tahminime bakılırsa daha bilmediğimiz oldukça tür var. Bunların bilim yaşamına kazandırılması, ortaya çıkarılması bilim adamlarının mühim bir görevi. Hatta en önemlisi de kendi kültürümüzü, özelliğimizi ve güzelliğimizi yansıtacak şekilde isimlendirmek son aşama mühim. Yabancılara bu inisiyatifi bıraktığınız süre değişik şekillerde değerlendirilebiliyor. Bunu kaçırdığınız süre da geri alma şansınız yok. Bilim yaşamına bu şekilde mal edilmiş oluyor.”
OĞLUNUN HATIRASI BÖCEKTE YAŞAYACAK
Prof. Dr. Rüstem Yaşam, bilim yaşamına kazandırdığı böceğe verilen ‘Orthonevra abdullahi’ adının kendisi için taşımış olduğu anlamı, şu sözlerle beyan etti:
“‘Abdullahi’ diye bir isim koyduk. Niçin bu şekilde bir isim koyduk? O sondaki ‘İ’ harfi bir adamın adını çağrıştırıyor. Kısaca internasyonal zoolojik isimlendirme kurallarında bazı kurallar var. Sözgelişi verdiğiniz bir adı Latinceleştirmek durumundasınız. ‘İ’ harfini verdiğinizde bunun bir adama atfen verildiği anlaşılıyor. A, E harfleri olsaydı bir bayan olduğu anlaşılırdı. O yüzden ‘Abdullahi’ diye bir isim koyduk. Kökenine bakacak olursak benim 1998 senesinde oğlum vefat etmişti. 1 yaşındaydı. Dolayısıyla içimizde bir ukde kalmıştı. Kısaca bu çocuğumuzun öldükten sonrasında yaşamasını iyi mi sağlayabiliriz, iyi mi kalıcı olmasını gündeme getirebiliriz diye düşünürken, böyle bir durum aklıma geldi ve bulduğum böceklerden 1’ine onun adını vermek istedim. Ek olarak rahmetli babamın, yeğenimin adı de Abdullah. Dolayısıyla Abdullah isminin mühim bir yeri var. Dolayısıyla bu şekilde bir isim verdim. Makalemde de etimoloji diye bir kısım var orada bu ismin kökeniyle ilgili de informasyon var.”
