Küresel ekonomide siyasal gerilimlerle finansal piyasalar arasındaki sınır giderek siliniyor. Fransa’da yaşam pahalılığına karşı başlamış olan protestoların şiddetlenmesi yalnızca Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yönetimini değil, Avrupa’nın ortak para birimi euroyu da etkiliyor. İspanya, Portekiz ve İtalya’da yükselen geçim sıkıntısı tepkileri, Avrupa genelinde toplumsal huzursuzluğun genişlediğini gösteriyor. Orta Doğu’da ise çatışmaların enerji üretimi ve taşımacılığı üstündeki tesiri, aslına bakarsan yüksek olan yaşam maliyetlerini daha da ağırlaştırıyor. Böylece petrol fiyatlarıyla başlamış olan ekonomik baskı, Avrupa’da toplumsal tepkiye dönüşürken sokaklardaki istikrarsızlık bu kez finans piyasalarına geri dönüyor.
Avrupa’daki sokak hareketleri ve Orta Doğu’daki gerilim, küresel ekonomide dengeleri sarsarken finans piyasalarındaki baskıyı artırıyor.
ÖFKE EUROYU VURDU
Fransa’daki protestoların arkasından euro, 19 Ekim işlemlerinde yüzde 0,1 gerileyerek 1,1230 dolar seviyesine indi. Dolar endeksi ise 101,82 düzeyinde tutundu. Sadece piyasalar açısından aslolan dikkat çekici gelişme döviz kurundan oldukca devlet tahvillerinde yaşanıyor. Fransa ile Almanya’nın 10 senelik tahvil getirileri arasındaki farkın 140 baz puana yaklaşması, yatırımcıların Fransız ekonomisine ilişkin daha yüksek risk primi talep ettiğini gösteriyor. Bu tablo, siyasal istikrarsızlığın kamu borçlanma maliyetlerini artırabileceğine işaret ediyor.
PETROLDEKİ YANGIN SIKIŞTIRIYOR
Avrupa’nın karşı karşıya kalmış olduğu toplumsal huzursuzluğun ekonomik arka planında enerji maliyetleri de bulunuyor. Orta Doğu’da ABD-İran gerilimi, Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar ve Körfez’deki enerji tesislerine yönelik tehditler petrol arzına ilişkin endişeleri büyüttü. Brent petrol 16 Ekim’de 109,86 dolara kadar yükselirken 19 Ekim’de Rus petrolüne yönelik Amerikan yaptırımlarının gevşetilmesiyle 107,57 dolar seviyesine geriledi. Sadece petrol fiyatlarındaki sınırı olan düşüş, enerji taşımacılığındaki risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Analistlere bakılırsa aslolan problem, petrolün yalnızca varil fiyatı değil, tüketiciye ulaşmasının giderek pahalılaşması.
İNGİLTERE’DE FAİZ ÇIKMAZI
Enerji fiyatlarının ekonomiyi iyi mi sıkıştırdığının en somut örneklerinden biri İngiltere’de yaşanıyor. Ülkede eylül ayı senelik enflasyonunun yüzde 3,4’e çıkarak dokuz ayın zirvesine erişmesi umut ediliyor. İngiltere Merkez Bankası ise Orta Doğu’daki çatışmaların sürmesi ve enerji maliyetlerinin yüksek kalması durumunda enflasyonun 2027 başlarında yüzde 4’ü aşabileceğini öngörüyor. Bankanın 5 Kasım toplantısında 25 baz puanlık faiz artırımına gidebileceği değerlendiriliyor.
GÜMÜŞ NEDEN ÇÖKÜYOR?
Küresel piyasalardaki belirsizliğin en çarpıcı göstergelerinden biri de altın ve gümüş tutarları arasındaki ayrışma. Ons altın 19 Ekim sabahı 4 bin 184 dolar seviyesinde işlem görürken Türkiye’de gram altının satış fiyatı 6 bin 654 lirayı, çeyrek altın ise 10 bin 883 lirayı buldu. Jeopolitik riskler ve güvenli liman arayışı altını desteklese de ABD’de yüksek enflasyonun faizleri uzun süre yüksek dokunabileceği beklentisi, yükselişi sınırlayan mühim bir unsur olarak öne çıkıyor. Gümüşte ise oldukca değişik bir tablo yaşanıyor. Ocak 2026’da ons başına 121,79 dolarla zamanı zirvesini gören gümüş, 16 Ekim’de 57,31 dolara gerileyerek zirvesine bakılırsa yüzde 50’den fazla kıymet yitirdi. Bu sert ayrışmanın arkasında iki metalin ekonomideki değişik rolleri bulunuyor.
TÜRKİYE İÇİN ÜÇLÜ RİSK
Analistlere bakılırsa küresel ekonomideki sarsıntı Türkiye açısından da üç mühim risk barındırıyor. Bunların başlangıcında yükselen petrol fiyatlarının enerji faturasını kabartarak cari açığı büyütmesi ve enflasyonla mücadeleyi zorlaştırması geliyor. Avrupa’daki ekonomik yavaşlama ise Türkiye’nin en büyük ihracat pazarında talebi daraltarak otomotivden tekstile, beyaz eşyadan endüstri üretimine kadar birçok sektörü negatif etkileyebilir. Bir öteki çekince de internasyonal finansman cephesinde yaşanıyor. Avrupa’daki siyasal çalkantılar, ABD’nin faiz politikası ve Orta Doğu’daki gerilimlerin yatırımcıları güvenli limanlara yöneltmesi, Türkiye şeklinde gelişmekte olan ülkelere ana para girişini zayıflatarak döviz ve finansman maliyetleri üstündeki baskıyı artırabilir.
Analist İktisat Uzmanı Barlas Yurtsever, küresel ekonomideki tehlikeli kırılmaya dikkat çekerek şu uyarılarda bulunuyor: “Paris’teki sokak hareketleri, Hürmüz’deki petrol krizi ve Londra’daki faiz tartışmaları artık aynı ekonomik zincirin halkaları.”
EKONOMİLER SARSILABİLİR
Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran ise finans piyasalarındaki risklere işaret ediyor: “Fransa’daki siyasal kriz Avrupa’nın borçlanma maliyetlerini artırırken Orta Doğu’daki çatışmalar enerji ve besin fiyatlarını körüklüyor. İngiltere başta olmak suretiyle merkez bankaları enflasyonla savaşım ederken ekonomilerini durgunluğa sürükleme riskiyle karşı karşıya. Bugün dünyanın aslolan problemi, bir ülkede başlamış olan krizin kısa sürede öteki ekonomileri de sarsabilecek olması.”
