Türkiye’nin çay üretiminin merkezindeki Doğu Karadeniz’de, yaşlanan çay bahçelerinin yenilenmesi gündemde. Bölgede 60 ila 100 senelik çaylıklar bulunurken, ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, mevcut bahçelerin yenilenmesine yönelik çalışmanın 20-25 yılda tamamlanabileceğini deklare etti. Dönüşümün temel hedefi, ekonomik ömrünü doldurmaya süregelen bahçelerde verimliliği çoğaltmak. Sadece çaylıkların sökülüp tekrardan dikilmesi, üreticinin birkaç yıl süresince gelir kaybı yaşaması anlamına gelebiliyor.
ÇAY BAHÇELERİ NEDEN YENİLENİYOR?
Çay bitkisi uzun seneler ürün verebiliyor. Sadece bitkinin yaşlanması, uygulanan bakım ve budama yöntemlerine karşın verim ve kalite yitirilmesine yol açabiliyor. ÇAYKUR Genel Müdürü Alim, bölgedeki bazı çay bahçelerinin 60 ila 100 yaşına ulaştığını, ekonomik verim süresinin ise ortalama 50 yıl bulunduğunu belirtti. Yaşlanan bahçelerin yenilenmesiyle daha verimli üretim yapılması hedefleniyor. ÇAYKUR bünyesindeki Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nde değişik bölgelerde kullanılmak suretiyle çay fidanları yetiştiriliyor.
BİR ANDA SÖKÜLMEYECEK
Dönüşümün 20-25 yıla yayılmasının öngörülmesi, çay bahçelerinin tamamının kısa sürede sökülüp tekrardan dikileceği anlamına gelmiyor. Plan, yenilemenin aşamalı halde yürütülmesini gerektiriyor. Çay bahçelerinin rehabilitasyonu için daha ilkin de emek harcamalar yapılmış oldu. Ziraat ve Orman Bakanlığı, ÇAYKUR ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi içinde 2021’de imzalanan ortaklık protokolü kapsamında, araştırma enstitüsünde tescilli çeşitlerin çelikleme yöntemiyle üretilmesi ve bahçelerin yenilenmesi emek harcamaları yürütülüyor. 2025’te meydana getirilen değerlendirme toplantısında da yaşlanmanın verim ve kalite üstündeki tesirleri ele alındı.
ÜRETİCİ 4 YIL GELİRSİZ KALABİLİR
Yenilemenin önündeki en mühim sorunlardan biri üreticinin geçimi. Bahçedeki yaşlı çay bitkileri söküldükten sonrasında yeni fidanların kafi oranda ürün vermesi süre alıyor. Bu zamanda üreticinin çay satışından elde etmiş olduğu gelir azalabiliyor yada tamamen kesilebiliyor. ÇAYKUR Genel Müdürü Alim, bahçesi yenilenen üreticinin bu süreçte yaşayacağı maddi kaybın 2 ila 4 yıl süresince karşılanması icap ettiğini belirtti. Alim’e nazaran üreticiye destek verilmemesi, bahçesini yenilemek isteyen çiftçinin tekrardan çay üretimine dönmekten vazgeçmesine niçin olabilir.
HEDEF DAHA VERİMLİ ÇAY ÜRETİMİ
Çay bahçelerinin yenilenmesi, yalnızca yaşlı bitkilerin değiştirilmesini değil, üretimin uzun solukta sürdürülebilir olmasını da hedefliyor. Yeni fidanların uygun çeşitlerden seçilmesi, bakımın doğru yapılması ve üreticinin geçiş döneminde desteklenmesi, dönüşümün neticelerini etkileyecek. Öte taraftan Türkiye’de mevcut üretim alanlarının yenilenmesiyle verimliliğin artırılması hedeflenirken, yeni çay bahçeleri açılmasına gereksinim bulunmadığı da belirtiliyor. Bu yaklaşım, üretim alanını genişletmek yerine mevcut bahçelerin niteliğini ve verimini artırmaya odaklanıyor.
