Dil de insan şeklinde tarihsel bir düzlemde doğar, yaşar, değişime uğrar yada tamamen ortadan kalkar. Normal olarak yazılı kültürün egemen olduğu toplumlarda dilin gerek yazın alanında gerekse de güncel yaşam içindeki kullanımı dolayısıyla tamamen ortadan kalkması düşünülemez. Bu birazcık da o toplumun dile verdiği ehemmiyet ile alakadardır. Dolayısıyla da dil, topluma yön veren müellifler, edipler, aydınların omuzlarında fazlaca ağır bir yük, bir sorumluluk taşır. O sorumluluk ara sıra Eski Yunan’ın kadim Homeros’unun destansı mitologyasında, kimi zaman İngilizlerin allamesi Shakespear’ın şairane piyeslerinde kimi zaman de Almanların dahi müellifi, münevver Goethe’nin karanlık gotizminde, Fransızların melankolik çehresi Beaudelaire’nin simgesel ironizminde; bizde ise dağ şeklinde Yunus’un, Yahya Kemal’in, Mehmet Akif’in, Arif Nihat Asya’nın ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ların omuzlarında müşahhaslaşacaktır.
İşte, bizde o dilin mesuliyetini bütünüyle benliğinde hisseden, fildişi kulesinden haykıran bir edip: Nihad Sami Banarlı…
Sami Banarlı’nın özelde Türk diline verdiği ehemmiyeti idrak etmek için onun 1972 senesinde piyasaya çıkan ‘’Türkçenin Sırları’’ isminde kıymetli eserine göz atmamız gerekiyor. Zira Türkçenin Sırları’nda, Banarlı’nın dil üstünde ortaya koyduğu şey, bilhassa de dilin hazzı uygulamalardaki kullanımından meydana gelen tenkitte yatar. Bundan dolayı Banarlı, dili, ‘’bir milletin varlık gayesi olarak görür ve dili ulusal mâziden ayrı bir varlık olarak görmenin mümkün olmadığını söyler. Keza Banarlı’ya bakılırsa ‘’milletlerin zamanı olduğu şeklinde kelimelerin de zamanı vardır’’.
20.yüzyılın büyük dilbilimcisi ve bununla beraber göstergebilimin müdavimlerinden Ferdinand de Saussere’nin dil üstüne yapmış olduğu incelemeler edibimizin görüşlerini kanıtlar niteliktedir. Saussere’ye bakılırsa; ‘’dil yetisinin hem bireysel hem de toplumsal bir yapısı vardır. Bunlardan biri olmadan öbürü düşünülemez. İkinci bir husus da; ’dil yetisi her an yerleşik bir dizgeyle bir evrim ihtiva eder, hem çoğalan bir kurumdur hem de geçmişin ürnünüdür her an’’.
Bu bakımdan Sami Banarlı’nın tenkidinin odak noktasında, bir zamanlar öz Türkçe olarak dayatılan ve adına sadeleştirme denilen, dilin varolan doğasını bozulma eden, onun varlık gayesini ortadan kaldıran militanca dayatmalara bir meydan okuyuş vardır. O, normal olarak kesinkes sadeleştirmeye karşı değildir. Fakat Banarlı’ya bakılırsa eğer dilde zorunluluktan kaynaklı belirli bir sadeleştirme yapılacaksa kelimeler ananelerini kaybetmeden, o ‘’milletin sesi ve sözüyle birleşerek’’ yapılmalıdır. Ve edibimiz bu türden olan sadeleştirmeleri fazlaca güzel mana ile ifadelendirir: ‘Kelimelerin İzdivacı’…
Gelin Banarlı’nın bu hoş ifadelendirmesini dinleyelim;
‘’Öteden beri olduğu şeklinde, bundan sonrasında da Türkçede yeni kelime icad edilecekse kesinlikle Türk halkının seçtiği yolda olmalı, yâni yeni kelimeler ya halkın sesi ve zevkiyle birleşmeli yada birbirine fazlaca yakışan iki kelimenin izdivacından doğmalıdır.
‘’Aygıt, yapıt, azıksal, şart, yaşantı, görüt… şeklinde kelimeler,zevki ve şuuru olan hiçbir Türkün güzel bulamayacağı bu şekilde yaratılış garibeleridir.Bu tarz şeyleri sadece milletlerin yarımın yarısı bile olmayan sözde münevverleri beğenir.Halkın kelime yaratma dehası asla bu yollarda işlemez.’’
‘’O, eğer yaratacaksa öteden beri kullandığı iki güzel kelimeyi bir araya getirerek bunlardan yeni ve ‘nur topu’ şeklinde üçüncü bir kelime yaratır. Akarsu,ana dil,hanım eli,kasımpatı,ateş böceği,ayşegül.yazgülü’’….
Görüldüğü suretiyle Banarlı, lisandaki sadeleşmeyi uydurmaca bir lisanla değil, bizzat halkın duygu, fikir ve sezgisinden doğan kullanımıyla meşru bir zemine oturtur. Ona bakılırsa dil sadece bu şekilde hayatiyet kazanır.
Bu hayatiyet, hem Yunus’un dağ şeklinde imanıyla yükselen bir dil, hem altı asırlık bir medeniyetin kucağında bir lisan, hem de Cumhuriyet devrinin inkılâbıyla müetemmim olmuş bir orkestrasyona birlikte rol alıyor.
Azizim! ‘Türkçenin Sırları’nı okuyun. Ondaki sır, çöküş devirlerimizdeki sırlara karşılık ediyor.

