Türkiye’nin uzun seneler süresince ekonomik ve askeri gücünün mühim unsurlarından biri olarak gösterilen genç nüfusu giderek daralıyor. Ulusal Müdafa Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu’nun askeri eğitim kurumlarının geleceğine ilişkin yapmış olduğu izahat, nüfustaki değişimin ulusal güvenlik açısından taşımış olduğu önemi de gündeme getirdi. Afyoncu, Avrupa ülkelerinin askeri personel temininde ciddi sorunlarla karşılaştığını belirterek, benzer bir tablonun önümüzdeki 5 yıl içinde Türkiye’de de ortaya çıkabileceği uyarısında bulunmuş oldu. Son 25 senenin istatistikleri de Türkiye’de doğum sayılarının giderek azaldığını, nüfusun yaşlandığını ve iller arasındaki doğurganlık farklarının belirginleştiğini gösteriyor.
Prof. Dr. Afyoncu, bugün harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarına talebe bulmakta sorun yaşanmadığını sadece gelecekte bu durumun değişebileceğini altını çizdi.
BÜYÜK DÜŞÜŞ
TÜİK’in Mayıs 2026’da yayımladığı doğum istatistikleri, nüfustaki değişimin boyutlarını rakamlarla gösteriyor. Türkiye’de 2001 senesinde bir kadının doğurganlık periyodu süresince dünyaya getirmesi beklenen averaj çocuk sayısı 2,38 olarak kayda girerken, bu sayı 2025’te 1,42’ye geriledi. Böylece 24 yılda doğurganlık hızındaki düşüş yüzde 40’ı aştı. Nüfusun uzun solukta kendini yenileyebilmesi için lüzumlu kabul edilen 2,10 çocuk sınırı ise 2017 yılından bu yana aşılamıyor.
DOĞUMLARDA DÜŞÜŞ
Doğurganlık hızındaki gerileme, dünyaya gelen bebeklerin sayısına da yansıyor. Türkiye’de 2001 senesinde 1 milyon 323 bin 341 bebek doğarken, bu sayı 2025’te 895 bin 374’e kadar geriledi. Son 11 yılda senelik doğum sayısındaki azalma 455 bini bulurken, düşüş oranı ortalama yüzde 34 oldu.
BATI İLLERİ GERİDE
Türkiye genelindeki gerileme, illere bakılırsa incelendiğinde oldukca daha değişik bir tablo ortaya çıkıyor. Doğurganlık hızının en yüksek olduğu Şanlıurfa’da hanım başına 3,15 çocuk düşerken, bu sayı Şırnak’ta 2,53, Mardin’de 2,23, Diyarbakır’da 2,14 ve Siirt’te 2,11 olarak ölçülüyor. Güneydoğu Anadolu’nun öteki illerinde de düşüş dikkat çekiyor. Gaziantep ve Batman’da doğurganlık hızı 2,00, Adıyaman’da 1,91, Kilis’te 1,84 seviyesinde bulunuyor. Doğu Anadolu’da ise Ağrı ve Bitlis’te 2,05 olan kıymet, Muş’ta 2,01, Van’da 1,87 ve Erzurum’da 1,49’a kadar geriliyor. Batı illerindeki rakamlar ise nüfusun yenilenme düzeyinin oldukça altında. Türkiye’nin en büyük kenti İstanbul’da doğurganlık hızı 1,14’e inerken, İzmir’de 1,10, Ankara’da 1,11, Antalya’da 1,20, Bursa’da 1,32 ve Muğla’da 1,21 düzeyinde bulunuyor. Karadeniz’de Bartın 1,09 ile Türkiye’nin en düşük doğurganlık hızına haiz ili olurken, Zonguldak ve Eskişehir’de kıymet 1,11 olarak göze çarpıyor.
KRİTİK EŞİĞİN ALTINDA
İller arasındaki farklılık kadar dikkat çekici bir başka veri de doğurgan düşüklüğünün giderek ülke geneline yayılması. 8 yıl ilkin üç çocuk ve üstünde doğurganlık hızına haiz 10 il bulunurken, bugün bu düzeyi koruyabilen tek il Şanlıurfa oldu. Şehir ve kırsal kesim arasındaki fark da gerilemeyi ortaya koyuyor. Yoğun kentlerde doğurganlık hızı 1,33, orta yoğunluktaki kentlerde 1,53, kırsal yerleşimlerde ise 1,75 seviyesinde bulunuyor. Eğitim durumuna bakılırsa incelendiğinde yükseköğretim mezunu annelerde 1,24 olan doğurganlık hızı, ilköğretim mezunu annelerde 2,51’e ulaşıyor.
Genç nüfus oranının 2040’ta yüzde 12,2’ye, 2060’ta yüzde 10,3’e kadar düşebileceği belirtilirken, bu tablonun askeri personel temini dahil birçok alanı ilgilendirdiği vurgulanıyor.
“DEMOGRAFİK DEĞİŞİM”
Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise ortaya çıkan tabloyu yorumlarken, “Türkiye’nin nüfusu 86,5 milyona ulaşırken, rakamların arka planında ciddi bir demografik değişiklik yaşanıyor. Son bir yılda 0-14 yaş grubundaki çocuk sayısı 365 bin azalırken, 65 yaş üstündeki nüfus 351 bin şahıs arttı. Bugün Türkiye’de 17 milyon 248 bin çocuk bulunurken, yaşlı nüfus 9 milyon 831 bine ulaşmış durumda. Doğurganlık hızının 1,42’ye düşmesi ve 81 ilin 76’sında nüfusun kendini yenileme eşiğinin altında kalınması, bu değişimin ülke geneline yayıldığını gösteriyor” dedi.

