Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, dünya haritalarında kıtaların ve ülkelerin büyüklüklerinin daha gerçeğe yakın gösterilmesi yönünde zamanı bir adım attı. BM Genel Kurulu 4 Eylül’de, bilhassa Afrika’nın geleneksel haritalarda olduğundan daha minik görünmesine neden olan harita projeksiyonlarına karşı daha doğru ölçeklendirilmiş haritaların kullanımını destekleyen bir metni kabul etti. Münakaşanın merkezinde, bilhassa dünya genelinde yaygın şekilde kullanılan Mercator projeksiyonu bulunuyor. Bu sistem, küresel navigasyon açısından tarihsel olarak büyük ehemmiyet taşısa da kutuplara yaklaştıkça kara parçalarını olduğundan oldukça daha büyük gösteriyor.
Haritaya bakıldığında Avrupa, Şimal ABD ve Grönland devasa görünürken Afrika’nın gerçek yüzölçümüyle ilgili idrak ciddi şekilde bozuluyor.
AFRİKA NE KADAR BÜYÜK?
Afrika’nın haritalarda minik görünmesinin en çarpıcı örneklerinden biri, kıtanın başka bölgelerle karşılaştırılması. Afrika’nın yüzölçümü ortalama 30,3 milyon kilometrekare. Bu, Çin, ABD, Hindistan ve Batı Avrupa’nın mühim bölümünün aynı anda düşünülebileceği kadar büyük bir alan anlamına geliyor. Buna karşın Mercator projeksiyonunda Afrika, bilhassa Avrupa ve Şimal ABD’nın yanında olduğundan daha minik algılanıyor. Bunun sebebi siyasal bir sınır çizimi değil, matematiksel bir sorun. Küresel bir yüzeyi düz bir kâğıda aktarmak mümkün olmadığı için haritacılar değişik projeksiyon şekilleri kullanıyor. Bir özelliği korumuş olan projeksiyon başka bir özelliği bozabiliyor. Mercator da bilhassa şekilleri ve yönleri korumaya odaklanırken alanların büyüklüğünde ciddi sapmalara yol açıyor. Bu yüzden Grönland haritada Afrika’ya yakın büyüklükte görünürken gerçekte Afrika’nın yüzölçümü Grönland’ın ortalama 14 katı.
GRÖNLAND AFRİKA KADAR
Harita tartışmasının en meşhur örneği Grönland. Mercator haritasında Grönland neredeyse Afrika büyüklüğünde görünür. Gerçekte ise Grönland’ın yüzölçümü ortalama 2,2 milyon kilometrekare, Afrika’nınki ise 30 milyon kilometrekarenin üstünde. Aynı problem Kanada ve Rusya şeklinde kuzeyde bulunan geniş ülkelerde de görülüyor. Kutuplara yaklaştıkça projeksiyonun yarattığı büyütme tesiri artıyor. Bu yüzden haritanın alt ve üst bölümlerindeki ülkeler gerçekte olduklarından oldukça daha büyük görünebiliyor. Bu durum haritayı “yanlış” yapmıyor. Şundan dolayı Mercator belirli bir amaç için tasarlanmıştı. Mesele, bu haritanın dünyanın gerçek yüzölçümü dağılımını göstermek için kullanılması halinde ortaya çıkıyor.
BM’NİN HARİTASI TARTIŞILIYOR
Birleşmiş Milletler’in güncel dünya haritası da sınırların ve adların siyasal anlamlarının harita üstünde otomatikman bir egemenlik kabulü anlamına gelmediğine dikkat çekiyor. BM’nin Temmuz 2026 tarihindeki resmi dünya haritasında da bazı sınırların nihai olarak belirlenmediği ve bazı bölgelerde egemenlik ihtilaflarının bulunmuş olduğu açıkça belirtiliyor. Haritaların iyi mi çizildiği uzun süreden beri coğrafyacılar, tarihçiler ve politika bilimciler içinde tartışılıyor. Bilhassa Mercator projeksiyonuna yönelik eleştirilerin bir kısmı, haritanın Avrupa’yı merkezde ve olduğundan daha büyük göstermesinin tarihsel güç ilişkileriyle bağlantılı olduğu görüşüne dayanıyor.
