Türkiye’de sigara satılmasında kimlik zorunluluğunu içeren kanun teklifinin birkaç hafta içinde TBMM’ye sunulması planlanıyor. Sıhhat Bakanı Kemal Memişoğlu, 10 Ekim’de yapmış olduğu açıklamada, 18 yaşından küçüklere sigara satışının önlenmesi için satışın T.C. kimlik numarası ibrazıyla gerçekleştirilmesini öngördüklerini söylemiş oldu. Memişoğlu, düzenlemenin yalnızca yaş kontrolüyle sınırı olan kalmayacağını; sigaranın görünürlüğünün azaltılması, okullar ve spor alanları çevresindeki engellemeler ile restoran ve kafelerde sigara içilen alanların daha açık şekilde belirlenmesinin de gündemde bulunduğunu bildirdi. Bakan, mevcut uygulamadaki cezai yükümlülüklerin daha net hale getirileceğini de belirtti.
18 YAŞIN ALTINA YASAK
Türkiye’de yürürlükteki düzenlemeler, 18 yaşını doldurmamış kişilere tütün ürünü satışını yasaklıyor. Yaş mevzusunda tereddüt oluşması halinde satıcının kimlik belgesi istemesi gerekiyor. Yeni hazırlık, açıklanan haliyle, bu kontrolü yalnızca kuşku duyulan durumlarda başvurulan bir yöntem olmaktan çıkararak satış işleminin genel bir koşulu haline getirmeyi hedefliyor. Sadece teklif hemen hemen yasalaşmadığı için kimlik bilgilerinin iyi mi denetim edileceği, kaydedilip kaydedilmeyeceği ve uygulamanın teknik ayrıntıları kesinleşmiş değil.
30 YAŞ ALTINA KİMLİK KONTROLÜ
ABD’de federal düzeyde tütün ürünleri satın alma yaşı 21. ABD Besin ve İlaç Dairesi (FDA), 30 Eylül 2024’ten itibaren perakendecilerin tütün ürünü satın almak isteyen 30 yaşın altındaki kişilerden fotoğraflı kimlik istemesini öngören kuralı yürürlüğe koydu. Uygulama yalnızca sigaraları değil, elektronik sigaralar dahil düzenleme kapsamındaki tütün ve nikotin ürünlerini de kapsıyor. FDA, kişilerin yaşını yalnızca dış görünüşlerine bakarak belirlemenin güvenilir olmadığını vurguluyor. Kurumun perakendecilere yönelik kuralları ek olarak, 21 yaşından küçüklere satış yapılmasını ve gençlerin bulunmuş olduğu alanlarda otomat vesilesiyle tütün ürünü satılmasını yasaklıyor.
MALDİVLER’DE YENİ KUŞAKLARA SATIŞI YASAK
Maldivler, 1 Kasım 2025’te yürürlüğe giren düzenlemeyle dönem temelli tütün yasağını ülke çapında uygulamaya koydu. Maldivler Sıhhat Bakanlığının açıklamasına bakılırsa, 1 Ocak 2007 ve sonrasında doğan kişilere tütün ürünlerinin satılması, bu kişilerin ürünleri satın alması ve kullanımı yasaklandı. Düzenleme tüm tütün ürünlerini kapsıyor; satıcıların satış öncesinde müşterinin yaşını doğrulaması gerekiyor.
BİRLEŞİK KRALLIK’TA SİGARA SATIN ALAMAYACAK KUŞAK
Birleşik Krallık’ta Tobacco and Vapes Act 2026, 29 Nisan 2026’da yasalaştı. Düzenlemeye bakılırsa 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğanlara tütün ürünü satılması kabahat sayılacak. Uygulama 1 Ocak 2027’de başlamış olacak. İngiltere, Galler, İskoçya ve Şimal İrlanda’yı kapsayan düzenleme, mevcut 18 yaş sınırının her insana aynı şekilde uygulanması yerine doğum geçmişine dayalı bir sistem getiriyor. Buna bakılırsa bugün 18 yaşını doldurmuş bir şahıs ileride sigara satın alabilirken, 2009 ve sonrasında doğanlar yasal satışın haricinde duracak.
DÜNYADA KİMLİK KONTROLÜ YAYGINLAŞIYOR
Dünya Sıhhat Örgütünün (DSÖ) 2025 Küresel Tütün Kontrolü İlerleme Raporu, tütün ürünlerinin reşit olmayanlara satışının önlenmesinin ülkelerde yaygın bir uygulama bulunduğunu ortaya koyuyor. Rapora bakılırsa, bildirimde bulunan tarafların yüzde 97’si reşit olmayanlara tütün satışını yasaklıyor. Bu yasağı tatbik eden ülkelerin yüzde 78’i satıcıların müşteriden yasal yaşa ulaştığını gösteren belge istemesini de öngörüyor. DSÖ verilerinde satın alma yaşını 21 olarak belirleyen ülkeler içinde Maldivler, Singapur, Sri Lanka ve Kazakistan da bulunuyor. Japonya, Letonya ve Tayland’da ise yaş sınırı 20. İrlanda, 2028’den itibaren tütün satın alma yaşını 21’e çıkarmayı planladığını bildiren ülkeler içinde içeriyor.
YAŞ DOĞRULAMA
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) 2025 tarihindeki yaş doğrulama incelemesine bakılırsa ise Belçika, Şili, Kolombiya, Danimarka, Fransa, Macaristan, İzlanda, İrlanda, İsrail, İtalya, Japonya ve Norveç’in sigara satılmasında kimlik kontrolünü açıkça öngören ülkeler içinde içeriyor. Bu ülkelerdeki uygulamaların kapsamı ve kimlik doğrulamasının iyi mi yapılacağı birbirinden farklılık gösterebiliyor.
