Avrupa’nın jet yakıtı piyasasında alarm zilleri çalıyor. Ortadoğu’daki çatışmaların bölgeden Avrupa’ya uzanan geleneksel yakıt sevkiyatlarını aksatması, kıtanın jet yakıtı stoklarını son 7 senenin en düşük seviyesine çekti. Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) bölgesindeki stoklar, 10 Eylül haftasında 2019’dan bu yana görülen en düşük seviyeye geriledi. Avrupa’nın en mühim petrol rafineri, depolama ve tecim merkezlerinden kabul edilen ARA’daki stoklar, kıtanın yakıt piyasasındaki arz durumunun mühim göstergelerinden biri olarak kabul ediliyor.
AVRUPA’DA GÜNLÜK 510 BİN VARİLLİK AÇIK
Enerji piyasası danışmanlığı Energy Aspects’in tahminlerine bakılırsa Avrupa, 2026’nın son üç ayında günlük ortalama 510 bin varil jet yakıtı açığı verebilir. Aynı dönemde ABD’de günlük 18 bin varillik, Asya-Pasifik bölgesinde ise günlük 419 bin varillik arz fazlası oluşması umut ediliyor. Böylece küresel jet yakıtı ticaretinin yönünün tekrardan değişmesi umut ediliyor. Probleminin temelinde ise Avrupa’nın geleneksel tedarik zincirlerindeki bozulma bulunuyor. Ortadoğu’dan Avrupa’ya meydana getirilen sevkiyatların azalması, kıtayı daha uzak üreticilere yöneltiyor.
Jet yakıtındaki gelişme direkt havayolu şirketlerinin maliyetlerini ilgilendiriyor.
AVRUPA YAKIT ARIYOR
Avrupa açığı kapatabilmek için Nijerya, ABD, Kanada ve Cenup Kore benzer biçimde daha uzak tedarikçilere yönelmiş durumda. Bilhassa Cenup Kore’nin Avrupa’ya jet yakıtı sevkiyatında dikkat çekici bir artış yaşanıyor. Eylül ayında Cenup Kore’den Avrupa’ya meydana getirilen jet yakıtı sevkiyatının günlük ortalama 129 bin varile yetişmesi umut ediliyor. Bu sayı, Ekim 2022’den bu yana görülen en yüksek aylık düzey. Cenup Kore’nin kendi üretimi de terfi etti. Ülkede temmuz ayında ortalama 13,89 milyon varil jet yakıtı üretildi. Bu, son 7 senenin en yüksek üretim seviyesi oldu.
ASYA’DAKİ FAZLA AVRUPA’YA KAYIYOR
Asya-Pasifik bölgesinde beklenen arz fazlası, Avrupa açısından mühim bir alternatif oluşturuyor. Avrupa ile Asya arasındaki fiyat farkının açılması, Asya’daki jet yakıtının binlerce kilometre uzaktaki Avrupa pazarına taşınmasını ekonomik hale getiriyor. Bu yüzden piyasada yalnızca yakıt miktarları değil, yakıtın hangi bölgeden hangi bölgeye akmış olduğu da değişiyor. Reuters’ın aktardığı verilere bakılırsa Avrupa’nın Cenup Kore’den yapmış olduğu jet yakıtı ithalatı eylül ayında günlük 129 bin varile ulaşarak Ekim 2022’den bu yana en yüksek seviyeyi görmüş oldu.
BİLET FİYATLARI NASIL ETKİLENİR?
Yakıt, havayollarının en mühim işletme giderlerinden biri. Dolayısıyla yakıt fiyatlarının yükselmesi, bilhassa artışın uzun süre devam etmesi halinde şirketlerin maliyetlerini yukarı çekiyor. Reuters’a konuşan sektör kaynakları, yakıtın havayollarının işletme maliyetlerinin ortalama yüzde 20-25’ini oluşturabildiğine dikkat çekmişti. Bu yüzden Avrupa’daki arz sıkışıklığının petrol ve jet yakıtı fiyatlarını yukarı çekmesi halinde havayollarının maliyet baskısıyla karşılaşması umut ediliyor.
TÜRKİYE İÇİN DURUM NE?
Avrupa’daki tablo Türkiye açısından da yakından izleniyor. Bundan dolayı jet yakıtı küresel bir piyasada işlem görüyor. Avrupa’daki arz sıkışıklığının dünya piyasasındaki tutarları yukarı çekmesi halinde bunun havayolu şirketlerinin maliyetlerine yansıması mümkün. Sadece Türkiye’nin mevcut durumda Avrupa’daki tabloyla birebir aynı durumda olduğu söylenemez. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, geçtiğimiz aylarda Türkiye’nin jet yakıtında ithalatçı değil, ihracatçı ülke bulunduğunu ve o tarihte Türkiye’de net bir jet yakıtı problemi bulunmadığını söylemişti.
