İstanbul, şiddetli sağanakla bir kez daha sele teslim oldu. Yollar göle döndü, evleri ve iş yerlerini su bastı, birçok noktada ulaşım aksadı. İstanbul Valiliğinin 14 Ekim saat 20.00 itibarıyla açıklamış olduğu verilere nazaran, yalnızca 14 saatte AFAD ve 112’ye 2 bin 518 suç duyurusu ulaştı. Şehir genelinde 1.277 su baskını, 15 heyelan ve 47 mahsur kalma vakası kayıtlara geçti. Beykoz-Ömerli’de metrekareye düşen yağış 193,84 kilograma ulaşırken, Arnavutköy ve Sarıyer’de de 120 kilogramın üstünde yağış ölçüldü. Son sağanak, iklim değişikliğiyle beraber artan aşırı hava vakaları riskinin yanı sıra İstanbul’un senelerdir tartışılan betonlaşma, plansız yapılaşma ve altyapı sorunlarını tekrardan gündeme taşıdı.
Bilhassa dere havzalarının daraltılması, geçirimsiz yüzeylerin artması ve organik drenaj alanlarının kaybedilmesi, aşırı yağışların tesirini büyüten başlıca kentleşme sorunları içinde gösteriliyor.
BİR GÜNDE ÜÇ AYLIK YAĞIŞ
Sağanağın bilançosu, İstanbul’un karşı karşıya kalmış olduğu tehlikenin boyutunu ortaya koydu. Valilik verilerine nazaran 808 konut, 280 iş yeri ve 76 araçla ilgili suç duyurusu oluşturuldu. Yağışın bazı bölgelerde muhteşem seviyelere erişmesi, bilhassa dere yatakları, alt geçitler ve yoğun yapılaşmanın bulunmuş olduğu alanlardaki taşkın tehlikesini tekrardan gündeme getirdi. Yağış miktarları arasındaki yar da dikkat çekti. Beykoz-Ömerli’de metrekareye 193,84 kilogram, Arnavutköy’de 125,9 kilogram, Sarıyer-İTÜ Maslak’ta 124,72 kilogram ve Çatalca’da 75,2 kilogram yağış kaydedildi. Buna karşılık Kartal’da 14,3, Bakırköy’de ise yalnızca 6,8 kilogram yağış ölçüldü. Beykoz’daki miktar, İstanbul’un ekim ayı için ortalama 66 kilogramlık uzun seneler aylık yağış averajının neredeyse üç katına karşılık geliyor.
BETONLAŞMA FELAKETİ BÜYÜTÜYOR
İstanbul’un karşı karşıya olduğu çekince yalnızca gökyüzünden gelen yağmurla sınırı olan değil. Yoğun yapılaşma, asfalt yollar, beton yüzeyler ve organik su yollarına meydana getirilen müdahaleler, yağmur suyunun toprağa sızmasını güçleştiriyor. Düzgüsel koşullarda toprağın emebileceği suyun mühim kısmı yüzeyden akarak kısa sürede sokaklara, alt geçitlere ve dere yataklarına yöneliyor.
KENTİN ALTYAPI SINAVI
16 milyon sözü geçen İstanbul’da kilometrekare başına ortalama 3 bin şahıs düşüyor. Nüfus yoğunluğu, yapılaşma baskısı ve geniş ulaşım ağı, yağmur suyu yönetimini giderek daha karmaşık hale getiriyor. Yeni yerleşim alanları, genişleyen asfalt yüzeyler ve organik alanların parçalanması, yağışın şehir içinde iyi mi hareket ettiğini de değiştiriyor. Bilhassa riskli dere havzalarında yapılaşmanın denetlenmesi, yağmur suyu hatlarının güçlendirilmesi ve suyun toprağa sızabileceği alanların korunması ehemmiyet taşıyor.
HEM KURAKLIK HEM SEL TEHLİKESİ
İklim değişikliğinin İstanbul açısından en mühim risklerinden biri de yağış düzenindeki değişiklik. Uzun devam eden yağışsız dönemlerin peşinden kısa sürede yoğun sağanakların görülmesi, kenti hem kuraklık hem de taşkın tehlikesiyle karşı karşıya bırakabiliyor. Megakent geçmişte de büyük sel felaketlerine sahne oldu. 2009’da Ayamama Deresi çevresinde yaşanmış olan ve can kayıplarına yol açan taşkınlar, dere yataklarındaki yapılaşmanın tehlikesini gözler önüne serdi. 2017’de Silivri’de iki saat içinde metrekareye 118 kilogram yağış düşmesi, kısa süreli sağanakların ne kadar yıkıcı olabileceğini gösterdi. 2023’te Başakşehir ve Arnavutköy’de yaşanmış olan seller de benzer tehlikeleri tekrardan hatırlattı.
Yağmur suyu hatlarının kapasitesinin aşılmış olduğu noktalarda ise su baskınları kaçınılmaz hale geliyor.
Uzmanlar ne dedi?
BETONLAŞMA ETKİSİ
Ortaya çıkan tablo sonrası izahat meydana getiren Su Politikaları Uzmanı Dursun Yıldız ise şu uyarılarda bulunmuş oldu: “İstanbul’da artık yalnızca ne kadar yağmur yağdığını değil, bu yağmurun niçin afete dönüştüğünü tartışmalıyız. Beykoz’da metrekareye ortalama 194 kilogram yağış düşerken Bakırköy’de bu miktarın 7 kilogramın altında kalması, yağışın şehir içinde ne kadar dengesiz dağıldığını gösteriyor. Betonlaşma arttıkça yağmur suyunun toprağa sızması zorlaşıyor, yüzey akışı hızlanıyor. Dere yataklarının daraltılması ve organik su yollarının bozulması da taşkın riskini büyütüyor. İstanbul’un ortalama 16 milyonluk nüfusu, altyapı üstündeki baskıyı daha da artırıyor.“
KOLONLARA BAKILMALI
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı eski müsteşarlarından Prof. Dr. Mustafa Öztürk ise su baskınlarının binaların taşıyıcı sistemlerini de tehdit edebileceği uyarısında bulunmuş oldu. Öztürk, “Bodrum katlarını ve otoparklarını su basan binaların kolon kiriş benzer biçimde taşıyıcı sistemleri incelenmeli. Bilhassa su yalıtımı yapılmayan taşıyıcı sistemlerde” ifadelerini kullandı.
