İran’ın petrol gelirlerini internasyonal bankacılık sistemine sokmadan kullanmasını elde eden yeni tecim ağı, ABD yaptırımlarının çevresinden dolaşan en mühim finans kanallarından biri haline geldi. Reuters’a konuşan İranlı yetkililer ve sistemi izleyen kaynaklara gore Tahran, Çin’e sattığı petrolün parasını direkt ülkeye getirmek yerine Çin’de tutarken, söz mevzusu kaynaklar ithal edilen malların ödemesinde kullanıyor. Son bir yılda sistem üstünden meydana gelen işlemlerin büyüklüğünün ortalama 2,5 milyar dolara ulaşmış olduğu belirtilirken, kaynağın başta ilaç, otomobil ve yazışma ekipmanı olmak suretiyle Çin’den meydana getirilen ithalatın finansmanında kullanıldığının altı çiziliyor.
SİSTEME GİRMEYEN KAYNAK
Sistemin merkezinde ise İran petrolünden elde edilmiş gelirin Çin’de oluşturulan alternatif hesaplarda tutulması bulunuyor. Kaynaklara gore devlete ilişik Çinli petrol şirketi Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcı, Hong Kong merkezli bir şirket vasıtasıyla alınan İran petrolünün karşılığı olarak ChuXin adında olan yapıya ayda yüz milyonlarca dolar aktardı. Bu paranın ortalama yüzde 70’i İran’daki altyapı projelerinin finansmanına yönlendirilirken, kalan bölüm Çin’den İran’a mal satan şirketlere ödeme yapılması için kurulan hususi amaçlı hesaplara aktarıldı. İran Merkez Bankası ithalat işlemini onayladıktan sonrasında ödeme direkt Çinli tedarikçiye ulaşırken, söz mevzusu para İran bankalarına yada dolar bazlı internasyonal ödeme sistemlerine asla girmemiş oldu.
SIR GİBİ SAKLANAN ORTAKLIK
Analistler gizli saklı modelin, iki ülke arasındaki petrol ticaretinin büyüklüğü sebebiyle tehlikeli sonuç ehemmiyet taşıdığının altını çiziyorlar. Açık kaynaklara yansıyan verilere gore Çin, 2025 senesinde İran’ın ham petrol ihracatının yüzde 80’den fazlasını satın alırken, bu miktar günlük averaj 1,4 milyon varile karşılık geliyor. Öte taraftan Tahran ile Pekin içinde 2021’de imzalanan 25 senelik stratejik ortaklık anlaşması enerji ve altyapı yatırımlarını kapsarken, petrol gelirlerinin iyi mi kullanıldığına ilişkin finansal yapıların mühim kısmı kamuoyuna açıklanmıyor. Yeni sistem de direkt banka transferi yerine petrol gelirinin Çin ekonomisi içinde tutulmasına dayanıyor.
ABD’NİN YAKLAŞIMI TEMKİNLİ
Analistler gore Washington, İran petrol ticaretine aracılık eden bazı ufak Çinli kuruluşları yaptırım listesine alsa da büyük bankalar ve enerji şirketlerini hedef alacak daha sert adımlardan, küresel ticarette yaratabileceği sonuçlar sebebiyle kaçınıyor. Pekin ise Birleşmiş Milletler sonucu bulunmayan tek taraflı yaptırımları tanımadığını korumak için çaba sarfediyor. Uzmanlar, kurulan bu dolaylı finans ağının her iki tarafa da hareket alanı sağlamış olduğu görüşünde. İran, petrol gelirlerini internasyonal bankacılık sistemine sokmadan Çin’den gerekseme duyduğu ürünlere dönüştürürken, Pekin de büyük banka ve şirketlerini direkt yaptırım riskinin haricinde tutmaya çalışıyor.
