Dijital teknolojilerin gelişmesi ender toprak elementlerine olan ihtiyacı artırdı. Lityum pillerin, bataryaların temel bir parçası olan elementler yeni paylaşım krizlerinin de merkezinde yer ediniyor. New York’ta gerçekleşen BM zirvesi öncesinde bazı internasyonal gösterim müesseselerinde Türkiye’nin ender toprak elementleri gündeme getirildi. Bilhassa Eskişehir’in Beylikova ilçesindeki ‘florit’ ve ‘barit’ elementi rezervleri üstüne haberler yapılmış oldu. Haber Global Web Hususi’e Türkiye’nin ender element potansiyeliyle ilgili informasyon veren enerji güvenliği üstüne emekleri olan akademisyen Hasan Selim Özertem ise toprak elementlerinde mühim olanın “rafinaj tesisleri” bulunduğunu kaydetti. Özertem, Türkiye’nin potansiyeli ve atılması ihtiyaç duyulan adımlarla ilgili açıklamalarda bulunmuş oldu.
Türkiye’de şu toprak elementleri bulunuyor: “- Lantan (La) – Seryum (Ce) – Neodimyum (Nd) – Praseodimyum (Pr) – Samaryum (Sm) – Gadolinyum (Gd) – Disprosyum (Dy) – Terbiyum (Tb) – Europyum (Eu) – Itteryum (Y)
TESİS 2023’TE AÇILDI
Eskişehir’deki söz mevzusu biriki, 2023 yılından bu yana Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Eti Madencilik İşletmesi tarafınca işletiliyor. Eskişehir’in Beylikova ilçesinde 18 Nisan 2023’te oluşturulan tesisin, Çin’den sonrasında dünyadaki en büyük ikinci rezerve haiz olduğu belirtiliyor. Çin 800 milyon ton rezerve sahipken Beylikova’da 694 milyon ton biriki bulunuyor.
ÖNEMLİ OLAN İŞLEMEK
Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı senelik 1200 ton biriki işleme hedefini önüne koymuş durumda. Hasan Selim Özertem de rafine etme çalışmalarının önemine dikkati çekerek ender elementlerle ilgili şu detayları verdi: “Batarya teknolojisinden, nükleer santrallere kadar geniş bir alanda kullanılan ender toprak elementleriyle ilgili 2020 yılından itibaren bir kriz çıkmıştı. Pandemi döneminde Çin’den ürün tedariki zorlaşmıştı. O dönemde otomobil tutarları terfi etti. Bununla beraber ABD’de Joe Biden döneminden itibaren Çin’e yönelik yüksek vergi politikasını Trump da devam ettirince Çin, ender element satışı mevzusunda kısıtlamalara yöneldi.”
BÜTÜN DÜNYA PEŞİNDE
Avrupa Birliği (AB) ve ABD’de ender elementlerin stratejik bir güvenlik meselesi haline geldiğini belirten Özertem şunları söylemiş oldu: “Avrupa Birliği ülkeleri geçen yıldan itibaren bu mevzuda adımlar atıyor. Geçen mayıs-haziran aylarında Orta Asya ülkeleriyle anlaşmalar imzaladılar. ABD ise Ukrayna ile anlaşmalar imzaladı. Ender elementlerin bir tek çıkarılması değil rafinajı da mühim. Çin bu alanda yüzde 80’lik bir kapasiteye haiz. Bu rezervlerin ille de kendi ülkenizden çıkması gerekmiyor. Çin lityumu Afrika’dan çıkararak kendi rafinaj tesislerinde işliyor. Bu şekilde lityum piyasasını denetim ediyor.”
Ender toprak elementleri, müdafa endüstri, yenilenebilir enerji, (rüzgar türbinleri, bataryalar) elektronik (telefon, bilgisayar) ve otomotivde (elektrikli vasıta motorları) kullanılıyor.
TÜRKİYE ÖNEMLİ KONUMDA
Türkiye’nin ender elementler açısından varlıklı bir ülke bulunduğunu belirten Özerten, “Bu ürünleri hammadde olarak satmakla beraber rafine ederek katma kıymet üretmek daha mühim. Bunun için Polatlı’da bir yapınak kurulmuştu. Şu an için Batılı ülkeler bu elementler için yakın ilişkiler kuruyorlar” dedi.
ESKİŞEHİR, MALATYA, ISPARTA
Eskişehir’in Beylikova (Sivrihisar) Yatağı Türkiye’nin en büyük ender toprak elementi yatağı olarak öne çıkıyor. Bölge flor, barit ve toryum içeren karmaşık bir cevher yapısına haiz. 694 milyon tonluk rezervle dünyadaki sayılı yataklardan biri olarak gösterilirken, bu bölgeyi Malatya Kuluncak takip ediyor. Isparta Aksu ve Manisa Gördes’te ise NTE içeren lateritik nikel yataklarında bazı elementler tespit edilmiş olduğu belirtiliyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
