Emekli maaşlarında yeni bir iyileştirme hazırlığına ilişkin haberler, bu kez yalnızca zam oranını değil, artışın kimlere ve hangi ölçütlerle yapılacağını da münakaşaya açtı. Refah oranı mı verilecek, seyyanen zam mı yapılacak, en düşük emekli aylığına ek destek mi sağlanacak? Son açıklamalara yaş, emek harcama durumu ve hane geliri şeklinde ölçütler de eklendi. Sadece bu seçeneklerin hiçbiri hemen hemen kesinleşmiş bir düzenleme değil. Irdelemenin bir tarafında geçim sıkıntısı yaşayan, bilhassa ileri yaşlarındaki ve emek harcayarak ek gelir elde etme imkanı sınırı olan emekliler bulunuyor. Öteki tarafında ise uzun seneler çalışmış, daha çok prim günü biriktirmiş yada daha yüksek kazanç üstünden prim ödemiş olmasına karşın maaşı taban aylığa yaklaşan emekliler var. Bu iki grubun gereksinimleri değişik olsa da yapılacak düzenlemenin bir grubu desteklerken diğerinde yeni bir adaletsizlik duygusu yaratmaması isteniyor.
KULİSLERDE NE KONUŞULUYOR?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 26 Ekim’deki Kabine toplantısının peşinden yapmış olduğu açıklamada, 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkanlar oluşturmayı hedeflediklerini söylemiş oldu. Erdoğan, lüzumlu yasal düzenlemenin TBMM’nin de takdiriyle yıl sonuna kadar hayata geçirilmesini umduklarını belirtti. TRT Haber’in AK Parti kaynaklarına dayandırdığı 27 Ekim tarihindeki haberinde, düzgüsel artışa ek olarak refah oranı verilmesi, en düşük emekli aylığı için tamamlayıcı düzenleme yapılması ve çalışan emeklilerle çalışamayan emeklilerin ihtiyaçlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi seçenekleri yer aldı. Ilkin emekliler için ortak bir alt sınır belirlenmesi, peşinden en düşük aylığı alanlara ek ödeme yapılması da konuşulan formüller içinde.
2,5 MİLYON EMEKLİ 65 YAŞ ÜZERİ
BBC Türkçe’nin Ankara’dan aktardığı haberde de AK Parti kaynaklarının yaş, emek harcama durumu, konut sahipliği ve hane geliri şeklinde ölçütleri değerlendirdiği aktarıldı. Haberde, 65 yaş ve üstündeki emeklilere daha çok destek verilmesi seçeneğinin öne çıkmış olduğu açıklandı. BBC Türkçe’nin aktardığı verilere gore, en düşük emekli aylığını alan 5 milyon 17 bin kişinin ortalama yarısının 65 yaş ve üstünde olduğu ifade ediliyor. Sadece bunlar, iktidar çevrelerinden aktarılan alternatifler; açıklanmış bir zam planı yada kesinleşmiş haklar değil.
DAHA FAZLA ÇALIŞMANIN KARŞILIĞI NE OLACAK?
Irdelemenin en belirgin başlıklarından biri, en düşük emekli aylığına meydana getirilen artışların zaman içinde öteki emeklilerle aradaki farkı daraltması. En düşük aylığa meydana getirilen ilave artışlar, geçim sıkıntısı yaşayan emeklileri korumayı amaçlarken, daha uzun süre çalışıp daha çok prim ödeyenlerin maaşlarıyla taban aylık arasındaki mesafenin azalmasına da yol açabiliyor. Eski Emek harcama ve Toplumsal Güvenlik Bakanı, AK Parti Artvin Milletvekili Faruk Çelik bu problemi temmuz ayında gündeme getirdi. Çelik, 10 yıl prim ödeyerek emekli olanlarla 25-30 yıl prim ödeyenler arasındaki maaş farkının büyük seviyede ortadan kalktığını kaydetti.
İTİRAZIN KAYNAĞI NE?
Buradaki itiraz, düşük maaş alan emekliye destek verilmesine karşı çıkmaktan oldukça, bu desteğin daha çok prim ödeyenlerin kazanılmış farkını ortadan kaldırmaması gerektiği düşüncesine dayanıyor. Uzun süre çalışmış bir emekli, daha azca prim ödeyen bir kişiyle aynı taban aylıkta buluştuğunda, emek harcama süresi ve prim tutarının emekli maaşına ne seviyede yansıdığı sorusu tekrardan gündeme geliyor. Toplumsal güvenlik uzmanı İsa Karakaş da emeklilik sisteminde prim gün sayısı ile aylık arasındaki birlikteliğin tekrardan ele alınması icap ettiğini korumak için çaba sarfeden adlardan. Karakaş, yapmış olduğu değerlendirmede, taban aylık uygulamasının 3 bin 600 gün primle emekli olanla 9 bin gün prim ödeyen arasındaki farkı belirginleştirecek şekilde düzenlenmesi icap ettiğini dile getirdi.
REFAH PAYI MI, İNTİBAK DÜZENLEMESİ Mİ?
Gündemdeki seçenekler, emekliler arasındaki farkın iyi mi korunacağı mevzusunda değişik sonuçlar doğurabilir. Her insana aynı tutarda seyyanen zam yapılması, düşük aylık alanlara oran bakımından daha yüksek artış sağlayabilir. Kök aylıklara aynı oranda zam yapılması ise mevcut maaş farklarını nominal olarak koruyabilir. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da emeklilere yönelik düzenlemeye ilişkin değerlendirmesinde, enflasyonla gelecek artışın üstünde bir olanak sağlamayı esas alarak bütçe hazırladıklarını ve alternatifler üstünde teknik çalışmaların sürdüğünü söylemiş oldu.
