İklim krizi artık yalnızca kuraklık, aşırı ısı ve naturel afetlerle değil, insan sağlığı üstündeki ağır sonuçlarıyla da dünyanın en mühim problemlerinden biri haline geldi. Küresel İklim ve Sıhhat İttifakı’nın (Global Climate and Health Alliance) yayımladığı 2026 Sıhhatli Ulusal Katkı Beyanı Karnesi, ülkelerin iklim politikalarıyla halk sağlığını koruma hedefleri arasındaki uçurumu ortaya çıkardı. Paris Anlaşması kapsamında hazırlanan 132 ülkenin iklim taahhütlerinin incelenmiş olduğu araştırmada Türkiye, 32 üstünden 14 puanla 47’nci sırada yer aldı.
HER 100 BİN KİŞİDEN 83,6’SI
Türkiye’ye ilişkin değerlendirmede hava kirliliğinin yol açmış olduğu sıhhat sorunları öne çıktı. Raporda Türkiye’de hava kirliliğine bağlı ölüm oranı her 100 bin kişide 83,6 olarak yayınlandı. Araştırmacılar, sıhhat alanında hazırlanan planların kuvvetli emisyon azaltım politikalarıyla desteklenmemesi durumunda gelecek yıllarda sıhhat risklerinin daha da ağırlaşabileceği uyarısında bulunmuş oldu.
10 KİŞİDEN 9’U KİRLİ HAVA SOLUYOR
Internasyonal araştırmanın ortaya koyduğu tablo, Türkiye’deki hava kalitesi verileriyle de örtüşüyor. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun Kara Rapor 2025 çalışmasına nazaran Türkiye nüfusunun yüzde 92’sinden fazlası Dünya Sıhhat Örgütü’nün önerilmiş olduğu sınırların üstünde hava kirliliğine maruz kalıyor. Başka bir ifadeyle ülkede yaşayan her 10 kişiden minimum 9’u sağlıksız hava soluyor. Raporda bilhassa akciğerlerin derinliklerine ulaşabilen PM2,5 olarak adlandırılan ince partikül maddelerin kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları ve erken ölüm riskini artırdığına dikkat çekiliyor.
60 BİN ÖLÜM ÖNLENEBİLİR
Türkiye açısından en çarpıcı bulgu ise önlenebilir ölümlere ilişkin. Kara Rapor 2025’in analizine nazaran, 2024 senesinde hava kirliliğiyle bağlantılı 62 bin 644 erken ölüm hesaplandı. Havadaki ince partikül madde yoğunluğunun Dünya Sıhhat Örgütü’nün önerilmiş olduğu seviyelere indirilmesi durumunda her yıl 60 binden fazla erken ölümün önlenebileceği değerlendiriliyor.
EN AĞIR TABLO HAKKARİ’DE
Hava kirliliğinin en ağır hissedildiği illerin başlangıcında ise Hakkari geliyor. Kara Rapor 2025’te Hakkari, ince partikül madde kirliliği ve kirliliğe bağlı ölüm oranları açısından en negatif tabloya haiz il olarak öne çıktı. Bu durum, hava kirliliğinin yalnızca İstanbul, Ankara ve İzmir şeklinde büyükşehirlerle sınırı olan olmadığını gösteriyor. Isınmada kullanılan yakıtlar, ulaşım, endüstri faaliyetleri ve coğrafi koşullar, değişik bölgelerde hava standardını negatif etkileyen başlıca unsurlar içinde bulunuyor.
DÜNYANIN EN İYİSİ KOLOMBİYA
Araştırmada iklim politikalarına sağlığı en kapsamlı şekilde dahil eden ülke, 32 üstünden 29 puan alan Kolombiya oldu. Kolombiya’yı 25 puanla Nijerya, 24 puanla Kamboçya izledi. Paraguay ve Doğu Timor ise 22’şer puanla ilk beşe girdi. Listenin ilk 20 sırasındaki ülkelerin 19’unun düşük ve orta gelirli ülkelerden oluşması dikkat çekti. Türkiye 14 puanda kalırken Kanada 16, Cenup Afrika 13, Avrupa Birliği ise 12 puan aldı. Japonya ve Hindistan yalnızca 2’şer puanla en düşük puanlı ülkeler içinde yer aldı.
